* اقليم يا نوسانات اقليمي

 مهندس بابائيان، عضو پژوهشكده ملي اقليم شناسي، در تعريف اقليم به خبرنگار ما مي گويد: وضعيت كلي آب وهوا در درازمدت بدون دخالت بشر را اقليم مي گويند. ولي در حال حاضر به دليل فعل و انفعالاتي كه بشر در كره زمين انجام مي دهد، اقليم جهان به سمت تغيير كردن پيش مي رود.
 
وي با اشاره به اينكه تغيير اقليم توسط طبيعت ايجاد نمي شود، مي افزايد: تغييراتي كه توسط طبيعت به وجود مي آيد، نوسانات اقليمي است.
 
دكتر محمد سلطانيه رئيس طرح ملي تغيير آب وهواي كشور نيز در اين زمينه به خبرنگار ما اظهار مي دارد: تغيير اقليم را در يك دامنه كوتاه زماني نمي شود تعريف كرد، منظور از تغييرات اقليم، تغييراتي است كه در درازمدت اتفاق مي افتد.
 
وي مي افزايد: ماهيت اقليم تغييرپذير است و اين تغيير پذيري را به حساب تغيير اقليم نبايد گذاشت. مثلاً برخي از سالها پر بارش و بعضي سالها بارش كم است، اينها تغييرهاي طبيعي است كه با تغيير اقليم فرق دارد.
 
دكتر سلطانيه تصريح مي كند: تغيير اقليمي كه در اصطلاح امروزي در جامعه بين الملل تعريف شده، تغييرهاي برگشت ناپذيري است كه براي كره زمين خطر دارد و در حال حاضر باعث نگرانيهاي جامعه بين الملل شده است.
 
وي با اشاره به اين كه در مقياس كوچك يك كشور، در هيچ كجاي دنيا به راحتي نمي شود نسبت به تغيير اقليم قضاوت كرد، خاطرنشان مي كند: البته از شواهد و آثاري چون تكرار حوادث غير مترقبه مثل خشكسالي، بالا آمدن آب دريا و... كه اتفاق مي افتد مي توان تا حدودي به تغيير اقليم اطمينان پيدا كرد.
 
* كره زمين همچنان گرم مي شود
 
مدلهاي جوي پيش بيني مي كنند كه تا سال 2100، دماي كره زمين از يك تا 3/5 درجه سانتيگراد افزايش خواهد يافت كه اين مقدار بيش از تغييرهاي دمايي 10 هزار سال گذشته است.
 
دكتر سلطانيه در اين باره مي گويد: دانشمندان سراسر جهان بر روي افزايش دماي زمين مطالعات زيادي انجام داده اند و براساس مشاهدات و مدلها پيش بيني مي كنند اگر غلظت گلخانه اي در جو بيش از اين شود، چقدر دماي زمين افزايش پيدا مي كند.
 
اين كارشناس تصريح مي كند: در حال حاضر دماي زمين 6/0 درجه سانتيگراد افزايش پيدا كرده است و به طور ميانگين پيش بيني مي شود، اگر روند انتشار گازها تا پايان قرن جاري به همين صورت افزايش پيدا كند، بين 2 تا 4 درجه ميانگين دماي كره زمين بالا مي رود.
 
وي مي گويد: بالا رفتن دماي كره زمين خطرهاي بسيار زيادي چون ذوب شدن يخهاي قطبي (كه البته الان هم دارد اتفاق مي افتد)، تغيير در روند بارندگي جهاني، افزايش سطح آبهاي آزاد و كاهش منابع آب شيرين، افزايش بلاياي طبيعي، افزايش خشكسالي و توسعه مناطق بياباني، افزايش آلودگي هوا و گسترش بيماريها را در پي خواهد داشت.
 
دكتر سلطانيه خاطرنشان مي كند: يكي از دانشمندان انگليسي، به تازگي گزارشي را تهيه كرده مبني بر اين كه اگر بشريت به فكر چاره اي نباشد، براي كاهش انتشار گازها، خسارتهاي ناشي از تغيير اقليم به مراتب بيشتر از هزينه هايي است كه براي كنترل گازهاي گلخانه اي بايد صرف كند. و اين گزارش توجه خيلي از سياستمداران را جلب كرده و اكنون در دستور كار كنوانسيون تغيير آب و هواي سازمان ملل قرار گرفته است.
 
مهندس بابائيان نيز در اين باره مي گويد: آلودگيهاي ناشي از سوختهاي فسيلي باعث مي شود، لايه ازن تخريب شود و براثر اين تخريب، اشعه ماوراي بنفش مستقيماً با كره زمين برخورد كند و باعث افزايش دماي كره زمين شود.
 
وي مي افزايد: پيمانهايي در سطح سران كشورها انجام مي شود كه متعهد شده اند مصرف سوختهاي فسيلي را كم كنند.
 
اين كارشناس با اشاره به اينكه هر كسي در شهر و كشور خود نيز، بايد جهاني فكر كند، خاطرنشان مي سازد: آلودگي هايي كه بشر ايجاد مي كند از بين نمي رود، بلكه در زمين مي ماند و باعث تخريب محيط زيست مي شود.
 
* تغيير اقليم در برنامه ريزيهاي بلندمدت ديده شود
 
براساس تحقيقات و ارزيابيهاي انجام شده در طرح توانمندسازي تغيير آب و هوا تحت نظر كنوانسيون تغيير آب و هواي سازمان ملل، اگر ميزان غلظت دي اكسيد كربن تا سال
2100 دو برابر شود، دماي متوسط ايران به ميزان 5/1 تا 5/4 درجه سانتيگراد افزايش خواهد يافت كه اين مسأله تغييرهاي محسوسي را در منابع آبي، ميزان تقاضاي انرژي، توليدات كشاورزي و نواحي ساحلي موجب مي شود.
 
دكتر سلطانيه با عنوان اينكه ترديد دارم ملاحظات تغيير اقليم در برنامه توسعه چهارم گنجانده شده باشد، مي گويد: در برنامه ريزي توسعه، ملاحظات تغيير اقليم خيلي مهم است. مثلاً اگر برنامه ريزي كشاورزي مي كنيم، اين وابسته به اقليم و شرايط آب و هواست.
 
وي با اشاره به پيوستن ايران به پروتكل كيوتو مي افزايد: براساس پروتكل كيوتو، يكسري تعهداتي كشورها دارند كه اين در كشورهاي در حال توسعه از جمله ايران، تعهد كمي براي كاهش گازهاي گلخانه اي دارد، و بايد از اين موقعيت استفاده كند و با كشورهاي پيشرفته صنعتي در قبال انتقال تكنولوژي همكاري كند.
 
رئيس كنوانسيون تغييرات آب و هواي كشور خاطرنشان مي كند: از سوي ديگر عنوان مي شود كه فعاليتهايي كه در رابطه با جلوگيري از تغيير اقليم انجام مي شود، بازار نفت را تحت تأثير قرار مي دهد، يعني هر قدر انرژيهاي جايگزين افزايش پيدا كند، مصرف نفت رو به كاهش مي گذارد و بازار نفت تحت تأثير قرار مي گيرد.
 
وي مي افزايد: اما از آن جايي كه مصرف انرژي در خيلي از كشورها، بخصوص كشورهاي در حال توسعه مثل چين و هند رو به افزايش است، بعيد به نظر مي رسد كه بازار نفت كساد شود، حتي اگر در كشور ما نيز رو به كاهش باشد.
 
به گفته دكتر سلطانيه كار بر روي تغييرات اقليم در كشور ما حركتي نو است كه راهكارهايي را براي مواجهه با گازهاي گلخانه اي و مقابله با تغيير اقليم و تطبيق با شرايط اقليم را ارايه مي دهند.
 
مهندس بابائيان نيز در اين زمينه اظهار مي دارد: كشورهاي پيشرفته وضعيت اقليمي خود تا سال 2100 ميلادي را مشخص و برنامه عملياتي مقابله با آن را طراحي كرده اند، يعني براي هر بخش مثل بهداشت، منابع آب، كشاورزي، محيط زيست، شهري و... برنامه عملياتي مشخصي دارند.
 
وي مي گويد: در برنامه توسعه كشور ما، هيچ اشاره اي به وضعيت تغيير اقليم نشده است و يا خيلي گذرا از آن رد شده اند، در حالي كه برنامه هاي توسعه پايدار كشورهاي ديگر مبتني بر برنامه هاي تغيير اقليم و آمايش سرزمين است.
 
اين كارشناس تصريح مي كند: ما در كشورمان برنامه جامعي براي مقابله و سازگاري با تغيير اقليم نداريم و پروژه هاي تحقيقاتي كه انجام مي شود يا قابليت اجرايي ندارند و يا در ساختار اداري فراموش مي شوند و عملياتي نمي گردند.
 
به گفته وي، بودجه اي كه به پروژه ملي تغيير اقليم پرداخت شده تاكنون 60 ميليون ريال بوده كه سازمان محيط زيست پرداخت كرده و حدود 100 ميليون ريال نيز قرار است كه سازمان هواشناسي پرداخت كند، و اين در حالي است كه پروژه هاي كوچك و كم اهميت زيادي در كشور هستند كه بيش از اين بودجه مي گيرند.
 
* خداحافظ برف!
 
پژوهشكده تغيير اقليم كه سه گروه پژوهشي اقليم شناسي كاربردي، تغيير اقليم و اقليم شناسي بلاياي طبيعي مشغول به فعاليت است، مطالعاتي را بر روي شمال شرق كشور انجام داده است.
 
عضو پژوهشكده اقليم شناسي درباره اين مطالعات مي گويد: براساس اين مطالعات، بارشها در شمال شرق كشور در 30 سال آينده 5/9 درصد كاهش پيدا كرده و بارشهاي فصل سرد به سمت انتهاي فصل شيب پيدا مي كند.
 
وي مي افزايد: بارشهاي فصل سرد نيز در اين دوره زماني 4/30 درصد كاهش و بارش اسفندماه افزايش پيدا مي كند.
 
مهندس بابائيان مي گويد: به طور ميانگين بارش تابستانه شمال شرق كشور حدود 4 ميلي متر است كه 50 درصد افزايش مي يابد، يعني رطوبت تابستانه بالا مي رود.
اين كارشناس اظهار مي دارد: همچنين آستانه بارشهاي سنگين كه هر 5 سال يك بار رخ مي دهد، حدود 60 درصد بالا مي رود. يعني بارش كمي هم كه در دهه هاي آينده رخ مي دهد، به صورت سيل است. بنابراين بايد در برنامه ريزيهاي بلندمدت براي جمع آوري اين سيلابها برنامه ريزي كرد.
 
به گفته وي بررسيها در ايستگاههاي شمال شرق كشور نشان مي دهد طي اين دوره زماني دماي منطقه 5/1 تا 5/2 درجه افزايش مي يابد.
 
مهندس بابائيان با اشاره به بررسيهايي كه بر روي مدلهاي مختلف انجام داده اند، خاطرنشان مي كند: اين بررسيها نشان مي دهد كه بارشهاي جنوبي كشور طي 30 سال آينده افزايش پيدا مي كند و اين به دليل افزايش دما در بخشهاي حاره اي است. ولي در بقيه نقاط كشور بارشها عموماً روند كاهشي دارد.
 
وي مشكل ديگر كشور را كاهش بارشهاي جامد عنوان كرده و خاطرنشان مي كند: بارشهاي جامد از نوع برف در طي اين دوره زماني كم مي شود، بنابراين نمي توانيم براي تأمين منابع آب منتظر بارش برف باشيم و از آنجايي كه عمدتاً منابع تغذيه سفره هاي زيرزميني از برف است، بايد به سمتي برويم كه بارشها را از طريق سد، آبخيزداري و كنترل سيلابها حفظ كنيم.