منبع مطلب: خبرگزاری آفتاب 

یافته‌های جدید محققان حقیقت تلخ دیگری را نیز از تأثیر تغییرات آب و هوایی زمین بر ملا می‌سازد و از این واقعیت نگران‌كننده حكایت دارد كه افزایش نرخ وقوع بلایای طبیعی منجر به بروز موارد بیشتری از اختلالات روانی از جمله اختلال فشار روانی پس آسیبی و همچنین افسردگی می‌شود.

امواج سوزان مرگ‌آور، تندبادها و‌ هاریكان‌های مهیب و خانمان‌برانداز، آتش‌سوزی‌های سریع و سوزان جنگل‌های مجاور مناطق مسكونی، سیل‌های ویرانگر و خشكسالی و كم آبی‌های بر باد دهنده امید و كشاورزی، هر یك گوشه تلخی از چشم‌انداز گسترده وقوع بلایای طبیعی است كه آثار آن، می‌تواند خواب راحت و آرامش را از تك‌تك افراد درگیر در آن برباید و نهایت این كه اگر با كمی‌ درنگ و تأمل به آن بیندیشیم، براحتی پی می‌بریم كه پدیده گرمایش جهانی می‌تواند عامل افسردگی و بروز احساسات و تظاهرات منفی روانی باشد.

از این رو، اكنون و با اوج گرفتن چالش‌های مربوط به پدیده تغییرات اقلیم و گرمایش جهانی از یك‌سو و وقوع حوادث طبیعی ویرانگر و بسیار شاخص كه دست بر قضا در طول چند سال اخیر به طور متناوب روی داده و بالطبع آثار و پیامدهای سوء آن هنوز برجای مانده است، دانشمندان از كلید زدن پروژه‌های ارزیابی و سنجش این احساسات و هیجانات منفی خبر می‌دهند.

در این میان و براساس شواهد فزاینده، تغییر اقلیم تنها عامل راه‌اندازی موارد جدیدی از استرس، اضطراب و افسردگی به شمار نمی‌رود. محققان معتقدند احتمال دارد افرادی كه از قبل به بیماری‌های روانی همچون شیزوفرنی و سایر مشكلات حاد روانی مبتلا بوده‌اند، بیشتر از همه از عواقب و پس آیندهای بلایای طبیعی و رویدادهای فوق‌العاده آب و هوایی آسیب ببینند.

در همین خصوص، خانم لیزا پیج، روانپزشك كالج كینگ لندن و سرپرست گروه پژوهشی كه پیشگام تحقیقاتی در این زمینه به شمار می‌روند معتقد است هنگام وقوع این حوادث و رویدادها، مبتلایان به بیماری‌های روانی در كنار آمدن با وضعیت جدید از شرایط بغرنج و به مراتب دشوارتری در مقایسه با بقیه افراد جمعیت مصیبت‌دیده برخوردارند.

در واقع، چنین وضعیتی حاكی از وجود حوزه مطالعاتی و پژوهشی جدیدی است كه به اعتقاد كارشناسان تا همین جای كار و با توجه به اوضاع و احوال آسیب‌دیدگان و موارد تحقیقاتی، ضرورت ملاحظه و نگاهی جدی‌تر به آن نسبت به سابق احساس می‌شود.

این تغییر نگرش و جدی گرفتن بحث آسیب‌های روانی پیامد حوادث طبیعی در حالی قوت می‌گیرد كه تا پیش از این تأثیرات فیزیكی و بعد جسمانی آن مورد توجه محققان بود.

به نحوی كه در حوزه‌های بهداشت و سلامت عمومی‌ و حتی در گفتگوهای مربوط به اقلیم و آب و هوا، دانشمندان با دقت بیشتری چگونگی تأثیر تغییرات اقلیم بر سلامت جسمانی را مورد بررسی و كنكاش قرار داده‌اند؛ این موضوع كه چگونه تغییر اقلیم ممكن است سلامت جسمانی را مثلا از طریق پیش راندن و تحریك پراكنش مالاریا، تب‌های مهلك و دیگر بیماری‌های مسری و عفونی تحت تأثیر قرار دهد از جمله موارد مطالعاتی دانشمندان از گذشته تاكنون به شمار می‌رود.

با این اوصاف، بیشتر كارشناسان و متخصصان به رغم افزایش و جمع شدن حجم قابل توجهی از شواهد و مستندات مبنی بر وجود ارتباط‌هایی میان تغییر اقلیم و سلامت روانی، تنها به منابع و ارجاعات مبهم و نا‌مشخصی در این خصوص اكتفا كرده‌اند.

این در حالی است كه محققان روانپزشك در قالب یك بررسی دوره‌ای از مقالات و آثار منتشره به مجموعه متنوعی از نمونه‌ها و مستندات مرتبط دست یافته‌اند.

به عنوان مثال، تحقیقات صورت گرفته به دنبال وقوع یكی از همین بلایای طبیعی معروف نظیر‌ هاریكان كاترینا یا همان تندباد توفانی مهیب چند سال گذشته آمریكا، به طور آشكاری بر بروز افزایش در اختلال فشار روانی پس آسیبی (PTSD)، افسردگی عمده و دیگر اختلالات روانی استناد كرده است. به همین ترتیب یافته‌ها از وقوع علائم مرضی مشابهی در خلال شیوع و طغیان بیماری‌های مسری و عفونی حكایت می‌كند.

محققان از وجود احساس غمگینی و سایه سنگین حزن و اندوه خبر می‌دهند كه می‌تواند به دنبال خواندن اخباری درباره تغییر اقلیم و شرایط آب و هوایی حاصل شود

اما در این میان، چشم‌انداز اسفبار و فاجعه‌آمیزی كه پس آیند تغییرات اقلیمی‌ تا همین حد فعلی در میان جمعیت كشورها و بر بهداشت روانی و جسمانی جوامع مصیبت‌دیده پیش روی می‌گشاید، در حالی است كه كارشناسان از پیش‌بینی‌های فاجعه‌بارتر مدل‌های اقلیمی‌ و آب و هوایی در آینده خبر می‌دهند، تا جایی كه این مدل‌ها توفان‌های مخرب‌تر، سیلاب‌های ویرانگر بیشتر، خشكسالی‌های فاجعه‌بار بیشتر و همچنین بیماری‌های افزون‌تری را پیش‌بینی می‌كنند و به تبع آن، تحقیقات جدید نیز به نوبه خود از جریان گرفتن بحران‌های روانی بیشتر در آینده حكایت دارند.

در همین رابطه امواج سوزان نیز یكی دیگر از حوادث طبیعی تهدیدكننده بهداشت و سلامت روانی انسان‌ها محسوب می‌شود.

این موج‌های حرارتی نفسگیر مثل نمونه‌‌ای كه تابستان سال ۲۰۰۳ به كشته شدن حدود ‌۷۰ هزار نفر در سراسر اروپا منجر شد، از جمله بلایایی هستند كه پیش‌بینی می‌شود طی سال‌های پیش رو با تناوب بیشتر، دوره‌های طولانی‌تر و با ماهیت شدیدتری در شرف وقوع باشد.

البته محققان به این موضوع كه رویدادهای طبیعی از این نوع از نظر روانی بر افراد و بیماری‌ها تأثیر شدیدی داشته باشند، با دیده شك و تردید می‌نگرند؛ زیرا احتمال زندگی افراد در سكونتگاه‌های زیر معیارها و استانداردهای متعارف و فاقد سامانه‌های تهویه مطبوع یا سایر امكانات آسایشی معمول وجود دارد.

در این میان، بسیاری از تجویزهای دارویی روانگردان نیز احتمال خطر مرگ و میر ناشی از عوارض و عواقب مرتبط با گرما را افزایش می‌دهد. به نحوی كه سوءمصرف مواد كه در میان افراد مبتلا به بیماری‌های روانی معمول است، از پیامدهای منفی این قبیل رویدادها محسوب می‌شود.

به اعتقاد محققان روانپزشك، افرادی كه از چالش‌های روانی از پیش موجود رنج می‌برند نیز از روزگار فوق‌العاده سختی برای رویارویی با دیگر پیامدهای پیش‌بینی شده تغییر اقلیم برخوردارند.

مواردی از قبیل عقب‌نشینی خطوط ساحلی و مهاجرت انبوه برای دور شدن از كناره‌های طغیان‌زده دریا را می‌توان از جمله این عوارض طبیعی بر شمرد كه هنگامه‌های سخت و بحران‌آفرینی را برای افراد مستعد از لحاظ بیماری‌های روانی ایجاد می‌كنند.

با این اوصاف، محققان از وجود احساس غمگینی و سایه سنگین و حزن و اندوه خبر می‌دهند كه می‌تواند به دنبال خواندن پی‌در‌پی اخباری درباره تغییر اقلیم و شرایط آب و هوایی و همچنین تشخیص این كه دنیا در حال تغییر و دگرگونی است، حاصل شود.

در همین رابطه، جیووانی لئوناردی، متخصص امراض مسری و همه‌گیری شناسی در دانشكده بهداشت و پزشكی مناطق حاره لندن معتقد است اكنون زمان آن فرا‌رسیده تا در خصوص شرایط برون‌رفت از وضعیت افسرده‌كننده و اندوهبار ناشی از رخداد بلایای طبیعی و فعالیت‌های امدادرسانی روانپزشكی به مصیبت‌زدگان و همچنین پیش‌بینی لازم برای شرایط مشابه احتمالی در آینده كاری جدی انجام دهیم؛ و این مهم جدا از بسیج جهانی برای ضرورت تشخیص روش‌های فعلی زندگی در كنش متقابل با محیط زیست و همچنین رویكردهای ایمنی و اجتناب از پس آیند حوادث و بلایای طبیعی به شمار می‌رود.

به باور كارشناسان، تأیید و داشتن آگاهی نسبت به چالش‌های روانی درگیر در مسأله تغییر اقلیم باید به گونه‌ای باشد كه به نحوی امیدوار كننده به امور بهداشت و سلامت عمومی جوامع انسانی كمك كند.

در واقع تشخیص این موضوع مهم، نخستین گام در جهت یاری رساندن به خودمان برای رویارویی و كنار آمدن با مسأله تغییر جهانی آب و هوا به شمار می‌رود.