آب‌سنگ‌های مرجانی متنوع‌ترین اكوسیستم‌های جهان هستند، كه حاصل تشكیل اسكلت خارجی از جنس كربنات كلسیم در پیرامون مرجان، است. مرجان‌ها در آب‌های كم عمق مناطق حاره ای و گرم جهان یافت می‌شوند. صخره‌های مرجانی (این ساختار تشكیل شده از آهك) بزرگ‌ترین سازه زنده دنیا است كه به وضوح از فضا قابل مشاهده است. صخره‌های مرجانی غذا، سر پناه و مكانی امن برای زیستن هزاران موجود را فراهم می‌کنند. داستان موفقیت تكاملی و به‌وجود آمدن صخره‌های مرجانی، حاصل همزیستی صمیمانه و بسیار نزدیك موجودی به نام زئو گزانتیلا (كه یك سلول گیاهی است ) در بدن پولیپ مرجانی است كه مانند هر سلول گیاهی انرژی خورشیدی را در خود ذخیره می‌کند.

از سوی دیگر پولیپ مرجانی نیز محیط را برای زندگی و تامین مستمر مواد مغذی برای رشد سلول گیاهی فراهم می‌کند. انرژی كسب شده از زئو گزانتیلا صرف تبدیل یون‌های كربنات آب دریا، به كربنات كلسیم جامد به صورت سنگ آهك می‌شود كه این اسكلت آهكی به عنوان حامی و پشتیبان و سر پناه مرجان عمل می‌کند و به صورت لایه به لایه به تشكیل صخره ای آهكی منجر می‌شود. گسترش آب‌سنگ‌های مرجانی از طریق عمق در اطراف جزایر بوده و عمق زندگی آنها از 50 تا 70 متر بیشتر نبوده و عمدتا در اعماق 25 متری و یا كمتر به سر می‌برند. علت این امر نیاز مرجان‌های آب‌سنگ ساز به نور است چون وجود نور كافی جهت عمل فتوسنتز برای سلول گیاهی همزیست (زوگزانته ها) كه در درون بافت‌های مرجانی زندگی می‌كنند، ضروری است. بدون نور كافی، میزان فتوسنتز كمتر و در نتیجه قدرت مرجان‌ها برای ترشح كربنات كلسیم و نهایتا ایجاد آب‌سنگ كاهش می‌یابد.

اثرات تغییر اقلیم بر جزایر مرجانی

بر اساس مطالعات انجام شده در سال 2007 متوسط درجه حرارت جهانی افزایش یافته است كه این افزایش عمدتا ناشی از انتشار گازهای گلخانه‌ای ناشی از سوزاندن سوخت‌های فسیلی و نابودی جنگل‌ها بوده كه باعث افزایش مقدار CO2 به میزان 36 درصد شده است. واقعیت این است كه تصور می‌شود گاز CO2 تنها در جو است این درحالی است كه منابع آب و اكوسیستم‌ها به شدت تحت تاثیر افزایش دی اكسید كربن قرار می‌گیرند. لازم نیست حتما دانشمند باشید تا این تغییرات را احساس کنید كما اینكه توسط غواصان تفریحی تغییرات شگرفی در جزایر مرجانی دیده شده و خطرات آن قابل مشاهده است. افزایش دی اكسید كربن در جو دو نتیجه منفی برای اقیانوس‌ها دارد، اول اینكه آب اقیانوس‌ها اسیدی می‌شود و دوم اینکه مرجان‌ها سفید می‌شوند.

در طی قرن بیستم درجه حرارت دریاها به طور متوسط 74/0 درجه سانتی گراد افزایش یافته است و سطح دریا‌های آزاد به میزان 17 سانتیمتر بالا آمده است. سلول گیاهی داخل مرجان با استفاده از دی اكسید كربن و آب و انرژی خورشیدی قند تولید می‌کند. اما سلول‌های گیاهی به میزان درجه حرارت، شدت نور و افزایش دی اكسید كربن حساس هستند وقتی درجه حرارت به میزان یک درجه بالاتر از حداكثر درجه حرارت تابستان‌ها عادی شود مكانیسم فتوسنتز اكسیژن و رادیكال‌های آزاد خطرات را بوجود می‌آورد در نتیجه امكان همزیستی پولیپ مرجان و سلول گیاهی وجود نداشته و سلول گیاهی مجبور به ترك مرجان تحت شرایط افزایش درجه حرارت می‌شود. با افزایش بیش از حد درجه حرارت، سلول‌های گیاهی مرجان را ترك می‌کنند در این حالات مرجان بی رنگ شده و تنها اسكلتی سفید و درخشان از آن به‌جا می‌ماند كه به مرور مرگ مرجان فرا می‌رسد. در سال 1998میلادی، دمای غیرعادی دریاها باعث سفید شدن مرجان‌ها در سراسر جهان شد. در این سال 16درصد از صخره‌های مرجانی دنیا ازبین رفتند.

سفیدشدن مرجان‌ها در سال1387 در جزیره كیش نیز اتفاق افتاد. هرچند برخی صخره‌های مرجانی توانایی رویش مجدد را دارند، اما این بازگشت بسیار كند اتفاق می‌افتد. بر اساس آخرین یافته‌های پژوهشی، برخی مرجان‌های دریای سرخ نسبت به افزایش دما مقاوم هستند كه دلیل آن را ناشی از وجود باز تابش‌های فلورسنت در بدن این مرجان‌ها عنوان کرده اند، از این رو امید‌های تازه ای برای احیای مرجان‌ها با استفاده از این گونه‌های گیاهی مقاوم در بین دانشمندان بوجود آمده است.

از سوی دیگر وقتی انقلاب صنعتی رخ داد میزان ی اكسید كربن هوا افزایش یافت كه بخشی از دی اكسید كربن به طبع جذب اقیانوس‌ها شده و میزان اسیدیته آب را افزایش دادند. از آنجا كه مرجان‌ها برای ساخت اسكلت خود از کربنات کلسیم استفاده می‌کنند، وقتی اسیدیته آب زیاد می‌شود این كربنات كلسیم با یون هیدروژن اضافی واكنش نشان می‌دهد از این رو میزان یون كربنات كلسیم قابل دسترس برای ساخت اسكلت مرجان كاهش می‌یابد و ساخت اسكلت مرجانی بسیار سخت می‌شود. اثرات اسیدی شدن آب اقیانوس‌ها به همین جا ختم نمی‌شود زیرا علاوه بر اینكه باعث شكنندگی اسكلت‌های مرجانی می‌شود، نرخ رشد آنها را نیز كاهش می‌دهد. این مساله نگرانی دانشمندان جهان را به دنبال داشته چرا كه تضعیف این ساختار و ساختمان طبیعی، مأمن و آشیانه هزاران گیاه و جانور را در معرض خطر قرار می‌دهد.

مرجان‌ها محافظ سواحل هستند

بسیاری از گردشگران كه به كیش سفر می‌کنند آرامش و قدم زدن در ماسه‌های نرم ساحلی و دیدن دریای زلال و رنگ‌های فیروزه‌ای ناب را تجربه كرده‌اند، این ماسه از سنگ آهک ساخته شده و منشأ آنها مرجان‌ها هستند. از آنجا كه جزایر مرجانی به عنوان یک موج شکن طبیعی عمل می‌كنند از شسته شدن شن و ماسه نیز در توفان‌ها جلوگیری می‌کنند. تخریب و از دست دادن صخره بدان معنی است که میزان فرسایش شن و ماسه به طرز چشمگیری افزایش خواهد یافت و سواحل ماسه‌ای به طور كل از بین خواهد رفت. شاید در سال‌های اخیر مناظری همچون تجمع انبوه جلبك‌ها و عروس‌های دریایی و قهوه‌ای شدن دریا را دیده باشید. این اتفاقات آسیب شدیدی به مرجان‌ها می‌زند، مگر اینكه تغییرات آب و هوایی كنترل شود.

آنچه می‌توانیم انجام دهیم

برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و کاهش عواقب زیان‌آور به محیط زیست چه كار می‌توانیم انجام دهیم؟ اغلب مردم با اقدامات عملی برای حفاظت از محیط زیست آگاه هستند، كارهای مانند اجتناب از استفاده از اتومبیل برای رفتن به محل كار، استفاده از محصولات با كارایی انرژی بالاتر و بازده بیشتر، همچنین اقداماتی را برای جلوگیری از بروز مشکلات پیشروی جزایر مرجانی به طور مستقیم می‌توان انجام داد تا تنش‌های محلی را كاهش دهیم، برای رسیدن به این هدف ما می‌توانیم:
1- جلوگیری از صید بیش از حد ماهیان 2- استفاده كمتر از کود در مزارع مناطق ساحلی 3-جلوگیری از قطع پوشش گیاهی چراكه از بین بردن پوشش گیاهی باعث تشدید سیلاب‌های و فرسایش خاك شده كه رسوبات حاصله از صخرهای مرجانی را در معرض نابودی قرار می‌دهد.4-ایجاد مناطق حفاظت شده و كاهش فعالیت تفریحی و سرگرمی در مناطق مرجانی مانند حضور جت‌اسكی‌ها و قایق‌های تندرو 5- حفاظت از هامور ماهیان یا گونه‌هایی مانند طوطی ماهیان كه نقش مهمی در حفظ و كنترل جلبک‌های دریایی دارند و شرایط را برای بهبود مرجان‌ها بعد از سفید شدن فراهم می‌کنند.

منطق اقتصادی برای حفاظت از جزایر مرجانی

آبسنگ‌های مرجانی بهترین شاخص سنجش سلامت آب دریاها هستند به شكلی كه به تغییرات محیطی بسیار حساس بوده و ایجاد هرگونه تغییری در پارامترهای فیزیكی دریا بر فعالیت و زندگی آنها اثرگذار است. در مجموع، اگر ما گام‌های عملی در حفاظت از اكوسیستم مرجانی برداریم در واقع هم صنعت گردشگری را رونق داده‌ایم و هم جامعه را برای لذت بردن از زیبایی‌های اقتصادی و طبیعی و ارزش‌های حاصل از این محیط‌های زیبا و شکننده حمایت كرده‌ایم، بنابراین هر اقدامی كه سلامت اكوسیستم جزایر مرجانی همچون كیش، هندورابی و شیدور و... را به خطر اندازد، در واقع اقدامی جهت توسعه فقر، بیكاری و مشكلات اجتماعی برای ساحل‌نشینان در سال‌های آینده فراهم شده است. از این رو حمایت و حفاظت از اكوسیستم‌های مرجانی تلاش برای گسترش عدالت و جلوگیری از فقر و بحران‌های اجتماعی جامعه انسانی است. پس نگذاریم بمیرد گل مرجان كه جهان خواهد مرد.

مرجع: روزنامه ی پول