تغییرات اقلیمی كه در گذشته زمین‌شناختی رخ داده‌اند با استفاده از برخی از مدارك كلیدی همچون رسوب‌های دریایی و دریاچه‌ای، هسته‌های یخی، ته‌نشست‌های غاری و حلقه‌های رشد درختان بازسازی شده‌اند. این شواهد جور واجور نشان می‌دهد كه اقلیم زمین طی ۱۰۰ میلیون سال گذشته روند رو به سرمایشی را پشت سر گذارده است؛ از دنیای موسوم به دنیای گلخانه‌ای دوره كرتاسه كه دایناسورها از اقلیم گرم و معتدل آن لذت می‌برند تا دنیای سردخانه‌ای و پویاتر امروز. شاید عجیب به‌نظر برسد كه از لحاظ زمین‌شناختی سیاره ما در دوره نسبتا سردی به سر می‌برد در حالی‌كه ما دائما داریم درباره نگرانی و ترس بزرگ‌مان از گرمایش جهانی سخن می‌گوییم. به لحاظ زمین‌شناختی زمین در دوران نسبتا سردی قرار دارد زیرا حتی در حال حاضر هم صفحات یخی عظیم هم در قطب جنوب و هم درگرینلند وجود دارند و در اقیانوس قطب شمال نیز دریایی یخی تقریبا دائمی (چه در زمستان و چه در تابستان- م) پابرجاست.
در حالی‌كه در دوره دایناسورها كه دوران گرمایش محسوب می‌شود، هیچ صفحه یخی بزرگی وجود نداشت از این‌رو ما اكنون در یكی از دوره‌های سرد زمین زندگی می‌كنیم. این دوره طولانی، یعنی ۱۰۰ میلیون سالی كه طی آن شرایط اقلیمی جهان سردتر شده، عمدتا با تغییرات تكتونیكی نظیر باز شدن راه تاسمانی- قطب جنوب، گشایش گذرگاه «دریك» كه قطب جنوب را از سایر بخش‌های جهان جدا كرد، بالازدگی كوه‌های هیمالیا و مسدود شدن ورودی اقیانوس پاناما، همراه بوده است.
همچنین شواهد زمین‌شناختی وجود دارد كه نشان می‌دهد سطوح دی‌اكسیدكربن هواسپهر در ۱۰۰ میلیون سال گذشته به‌طور چشمگیری كاهش داشته است. این تغییرات در ۳۵ میلیون سال پیش، زمانی كه قطب جنوب توسط صفات عظیم یخ و یخچال پوشانده شد و سپس در دوره یخبندان‌های بزرگ نیمكره شمالی كه از ۵/۲ مییون سال پیش شروع شد، به اوج خود رسیدند. از زمان شروع یخبندان‌های بزرگ در نیمكره شمالی، شرایط اقلیمی جهان بین دوره‌هایی كه شبیه به امروز و حتی اندكی گرم‌تر بوده تا دوره‌های یخبندان كامل كه باعث ایجاد صفحات یخی به ضخامت بیش از سه كیلومتر در بیشتر بخش‌های شمال آمریكا و اروپا می‌شد، در نوسان بوده است. این چرخه‌های یخچالی- بین‌یخچالی (glacial-interglacial)، بین ۵/۲ میلیون تا ۹۰۰ هزار سال پیش، هر ۴۱ هزار سال یك‌بار رخ می‌داده و از ۹۰۰ هزار سال پیش به این طرف هر ۱۰۰ هزار سال یك‌بار به وقوع می‌پیوست.
چرخه‌های عصر یخبندان بزرگ عمدتا به‌خاطر تغییر مدار گردش زمین نسبت به خورشید به‌وجود آمدند. در واقع جهان بیش از ۸۰درصد از ۵/۲ میلیون سال گذشته را در شرایطی سردتر از امروز سپری كرده است. دوره بین‌یخچالی فعلی، كه آن را دوره هلوسن (Holocene) می‌نامند، تقریبا از ۱۰ هزار سال پیش شروع شده و نمونه‌ای است از شرایط اقلیمی گرم و كمیابی كه بین دوره‌های یخبندان رخ می‌دهد. هلوسن با پایان ناگهانی، سریع و دراماتیك آخرین عصر یخبندان آغاز شد؛ بدین ترتیب كه در كمتر از چهار سال، متوسط دمای جهان تا شش درجه سانتیگراد افزایش یافت، سطح نسبی آب دریاها تا ۱۲۰ متر بالا آمد، یك‌سوم مقدار قبلی بر دی‌اكسیدكربن هواسپهر افزوده شد و متان موجود در هواسپهر دو برابر شد.
شاید شگفت‌انگیز به‌نظر برسد در ستونی كه تماما درباره گرمایش جهانی است، خبر از آن می‌دهیم كه ما به لحاظ زمین‌شناختی در یك دنیای سردخانه‌ای زندگی می‌كنیم. وقتی به پیامدهای گرم شدن جهان توجه كنیم می‌بینیم كه این مسئله مهمی است زیرا به‌رغم بودن در یك دوره بین‌یخچالی نسبتا گرم، هر دو قطب شمال و جنوب هنوز یخ بسته‌اند و این در تاریخ زمین‌شناختی سیاره ما، اتفاق نادری است. قطب جنوب و گرینلند پوشیده از صفحات یخی‌اند و یخ بخش عمده‌ای از اقیانوس قطب شمال را پوشانده است. همه اینها یعنی اینكه مقدار زیادی یخ وجود دارد كه احتمال دارد در جهان گرم‌تر آب شوند و این یكی از بزرگ‌ترین ناشناخته‌هایی است كه در آینده در انتظار ماست.

منبع روزنامه ی کارگزاران