شرایط نیمه ی جنوبی دریاچه ی ارومیه واقعا بحرانی است.

حرف زیادی برای گفتن نیست.

فقط باید کمی با دقت به تصاویر زیر دقت کنید و آن ها را با هم مقایسه کنید و به خاطر داشته باشید که امسال از نظر بارندگی شرایط خوبی را پشت سر گذاشته ایم و حتی بیشتر بودن پوشش برفی در سال جاری به نسبت سال گذشته در تصویر سمت چپ هر بخش مشخص است. ضمنا باید دقت کنید که تصاویر سمت راست که خروجی NDVI هست مناطق دارای آب را بیشتر از آنچه هست نشان می دهد و بخش قابل توجهی از مناطق آبی رنگ خصوصا در بخش جنوبی خشک شده است که این موضوع در تصویر سمت چپ واضح است.

مقایسه ی مساحت دریاچه در دو سال را در آخرین تصویر نشان داده ام که همانطور که گفتم پسرفت کاملا محسوس است.

در بخش میانی هم دریاچه به میزان محسوسی پسروی داشته است. 

شرایط دریاچه واقعا بحرانی است.

سایر مطالب دریاچه را اینجا مطالعه کنید.

 رنگ آبی نشان دهنده ی شرایط دریاچه در نیمه ی اسفند سال 1389 و رنگ قرمز نشان دهنده ی شرایط دریاچه در نیمه ی اسفند 1390 می باشد.

چند روز پیش یکی از اعضای هیات علمی گروه جغرافی اینجا که اصالتا هندی است در سالن به طور اتفاقی با من احوال پرسی کرد. در حین گفتگو پرسید از کجایی و گفتم ایران. یکهو چشم هایش برقی زد که چه خوب! من دارم روی انتشار یک گونه ی گیاهی کار می کنم و شنیدم که این گونه در ایران هم وجود دارد. بگذریم که اسم گونه را به من داد و من هم به محمد درویش زحمت دادم که برایم اطلاعاتی  در این زمینه بفرستد و محمد هم محبت کرد و در نهایت امروز اطلاعات را برایش بردم.

اول بگویم که گونه ی مورد نظرش

Baobab - Adansonia digitata

است که ظاهرا گونه ای است اصالتا آفریقایی که توسط سیاه پوستانی که به عنوان برده از آفریقا به نقاط مختلف خاورمیانه و شبه قاره ی هند برده شده اند در سراسر منطقه تکثیر و در برخی مناطق  ماندگار شده است. ظاهرا در یک دوره ی خاص تعدادی از این برده ها به سیستان، هرمزگان و بوشهر برده شده اند که ممکن است به صورت مستقیم از آفریقا منتقل و یا توسط پرتغالی ها به جنوب ایران آورده شده باشند و این دوستان در تلاش هستند که حضور تاریخی این افراد را در ایران ردیابی کنند.

البته روی موضوعات مشابهی با محوریت

Cassie - Acacia farnesiana

هم در حال تحقیق هستند.

حالا چی شد که این قصه را اینجا گفتم.

اول اینکه به نظرم  خود روش و بحث تحقیق بسیار جالب بود. اینکه از طریق انتشار و تکثیر و رشد یک گونه ی گیاهی، یک فرآیند جغرافیای انسانی و در ابعاد بزرگتر یک حقیقت تاریخی روشن شود موضوع بسیار با ارزشی است. این نه تنها نشانه ای از پیوستگی سیستم های اجتماعی با سیستم های اکولوژیک است که به پژوهشگران برای پیگیری ایده های مشابه خط می دهد.

دوم اینکه گفتم شاید کسی جایی باشد که نسبت به وجود این گونه ها در ایران اطلاعاتی داشته باشد. اگر این طور است لطفا مطلعم کنید.

سوم هم اینکه  ... سومی یادم رفت. اگر به خاطرم آمد اینجا اضافه می کنم.

دو سه روزی است برای نوشتن بخشی از تزم روی موضوع رابطه یا روابط احتمالی بین محیط زیست، اقلیم و مهاجرت مطالعه می کنم و می نویسم. در مجموع بحث رابطه ی بین محیط زیست و مهاجرت یکی از بحث های پیچیده در حوزه ی توسعه است و هنوز در بین پژوهشگران پیرامون آن توافقی وجود ندارد.

به عنوان مثال برخی پژوهش ها نشان می دهد که کاهش کیفیت محیط زیست در برخی مناطق باعث شده که ساکنان آن مناطق تصمیم به مهاجرت گرفته و به نقاط دیگری نقل مکان کنند. از سوی دیگر پژوهش هایی هم بر این نکته تاکید دارند که انسان ها در اتخاذ تصمیم مقصد هم به شرایط محیط زیستی دقت می کنند و مکان های با شرایط اقلیمی بهتر را در اولویت قرار می دهند.

اثرات اما به همین دو حوزه محدود نیست. یکی از کلیدی ترین پیامدهای محیط زیست بر الگوهای مهاجرت از طریق لینک های واسطه است که به عقیده ی برخی محققین از لینک های مستقیم بسیار مهم تر است. به عنوان مثال اگر الگوهای بارندگی در یک منطقه کاملا بهم بریزد، خود این بی نظمی در بارش عامل چندان موثری در تصمیم برای مهاجرت نیست، اما وقتی این تغییرات باعث کاهش تولید کشاورزی می شود و اقتصاد خانوار یا مجموع ساکنان به خطر می افتد، شرایط عوض می شود.

این در حالی است که به اعتقاد بعضی، مهاجرت نه تنها از پیامدهای تغییر اقلیم نیست که بیشتر تلاشی برای سازگاری با آن است.

در این رابطه باز هم می نویسم.

در ادامه ی همان فرآیند از این مقاله به آن مقاله، رسیدم به پژوهشی که توسط آقای مهدی ضرغامی و خانم سیمین اکبریه در گروه عمران دانشگاه تبریز به انجام رسیده است. اگر خاطرتان باشد از آقای ضرغامی تا به حال چند مقاله مثلا اینجا و اینجا معرفی کرده ام.

این مقاله که طبق معمول مشخصاتش در انتهای مطلب قابل دسترسی است به بررسی کمبود آب در تبریز پرداخته و با استفاده از مدلسازی پویا عوامل موثر بر کمبود آب در این شهر را مورد مطالعه قرار داده است. از جمله ی این عوامل سطح آب های زیرزمینی، شرایط انتقال آب، رشد جمعیت، جمع آوری و بازیابی فاضلاب، تغییر قیمت و سرمایه گذاری در تعمیر نشت لوله ها و زیرساخت و ... هستند.

حالا به تصویر زیر نگاه کنید. تصویری که گرچه کیفیت پایینی داره اما حرف های زیادی برای گفتن خواهد داشت.

در این گراف دو خط وجود دارد. خط آبی رنگ نشان دهنده ی مجموع کمبود آب تبریز تا سال 2020 بر حسب میلیون متر مکعب هست در صورتی که عواملی که در بالا گفتم به خوبی مدیریت نشوند و خط قرمز شرایطی را نشان می دهد که عوامل مورد بررسی به درستی مدیریت بشوند. با کمی دقت می توانید محاسبه کنید که تفاوت مقدار انباشت کمبود آب در دو سناریو، بیش از پانصد میلیون متر مکعب تا سال 2020 است. یادآوری کنم که 2020 خیلی دور نیست.

مشخصات این مقاله از این قراره:

Zarghami, M. and S. Akbariyeh (2012). "System dynamics modeling for complex urban water systems: Application to the city of Tabriz, Iran." Resources, Conservation and Recycling 60(0): 99-106.

In this study, Tabriz's urban water system is modeled using a system dynamics approach. The model is used to simulate conditions in the near future until 2020. The Tabriz SD model considers potential water supply resources (groundwater, imported fresh water, and treated wastewater), potential sources of demand for water resources (domestic, irrigation and industry uses) and management tools (wastewater reuse and recycling, inter-basin water transfer, water price and conservation tools). Domestic price is varied so its effect on the water shortage could be determined. The model also analyses the effect of expanding the wastewater network on groundwater resources. According to the study results, both inter-basin water transfer and demand management tools reduce the water shortage up to 45% in 2020 but water transfer is more effective. The model has proven to be useful for Tabriz's water authorities, and its methodology is applicable to other cities, especially those in arid or semi-arid regions.