چند وقت پیش روی سایت مطلبی گذاشتم که بحث علمی عمیقی هست بین دو گروه که اولی می گوید تغییرات اقلیم باعث بروز مناقشه و جنگ و درگیری خواهد شد و دومی می‌گوید که نخیر، هیچگونه شواهدی در گذشته وجود ندارد که رخدادهای جوی و آب و هوا باعث بروز درگیری شده باشد، پس بعد از این هم نخواهد شد. این چند مقاله را اگر حوصله دارید نگاه کنید:

• Barnett, J. and W. N. Adger (2007). "Climate change, human security and violent conflict." Political Geography 26(6): 639-655.
• Gleditsch, N. P. (1998). "Armed conflict and the environment: A critique of the literature." Journal of Peace Research 35(3): 381.
• Homer-Dixon, T. F. (1991). "On the Threshold: Environmental Changes as Causes of Acute Conflict." International Security 16(2): 76-116.
• Nordas, R. and N. P. Gleditsch (2007). "Climate change and conflict." Political Geography 26(6): 627.
• Smith, D. and J. Vivekananda (2009). CLIMATE CHANGE, CONFLICT AND FRAGILITY: Understanding the linkages, shaping effective responses, International Alert.
• Smith, J. B. (2003). Climate Change, Adaptive Capacity and Development.
• Tol, R. and S. Wagner (2010). "Climate change and violent conflict in Europe over the last millennium." Climatic Change 99(1): 65-79.

 به هر حال این بحث به نظرم به این زودی ها تمام نخواهد شد. حتی گروهی از پژوهشگران معتقدند که بحث تغییرات اقلیم بیش از حد به حوزه ی مهاجرت ربط داده شده و حتی جایی دیدم که اصطلاح "پناهندگان اقلیمی" یا همان Climate Refugee را هم زیر سوال برده بودند که بله این اصطلاح کار سازمان های غیردولتی و نهادهای سیاسی است. البته در نهایتش سازمان های غیردولتی و نهادهای مذکور هم آدم هستند و حق دارند اصطلاح ایجاد کنند. یک مقاله ی دیگر هم هست که با حوصله تمام گزارش چهارم IPCC را تورق کرده و تمام مراجع مرتبط با درگیری را شناسایی کرده و بعد نشان داده که خیلی هایشان منابع علمی معتبری نیستند.

دیروز با برت (Brett Parris) صحبت می کردم و گلایه کردم که دارم مقدمه ای بر مقاله ی جدیدم می نویسم و این قضیه اختلاف بین محققین این حوزه برایم بسیار آزاردهنده است. برت به نکته ی بسیار خوبی اشاره کرد. دیدگاه برت این بود که در این حوزه مطالعه ی داده های تاریخی و روند رخدادها در گذشته چندان راهگشا نیست چون بشر سال ها است (به گمانم گفت سی میلیون سال) چنین شرایط خاصی را تجربه نکرده. حرفش به نظرم منطقی است اما با توجه به همه ی نااطمینانی هایی که در حوزه علوم مرتبط با تغییر اقلیم وجود دارد اثباتش به کسانی که نمی خواهند به راحتی موضوع را قبول کنند کار دشواری است.

این ها را گفتم که بروم سراغ یک نقشه. شاید مدت ها قبل نقشه را روی سایت درج کرده باشم. نقشه ای که نشان می دهد ایران جزو کشورهایی که در پتانسیل وقوع درگیری در اثر تغییرات اقلیم در آن بالا است. نگاهی به نقشه بیندازید:

http://www.international-alert.org/images/climate_change/International%20Alert_Map_Climate_Change_and_Conflict.pdf

گمان می کنم باید چنین نقشه ها یا منابعی را هر هفته روی سایت تکرار کنم تا شاید زنگ خطر کم صدایی باشد برای گوش هایی که ممکن است آن را بشنوند. نکته ای که به نظرم نگرانی را دو چندان می کند اینکه ما نه تنها جزو کشورهای قرمز رنگ هستیم که در همسایگی امان کشورهای قرمز رنگ متعددی داریم. در واقع مثلا ما هم خودمان در شرایط بحرانی قرار داریم و هم منطقه امان. دقت کنید که به نظرم با در نظر گرفتن هند و بنگلادش و پاکستان ما عملا در پرجمعیت ترین منطقه ی بحرانی قرار داریم. راستش ... در نهایتش فکر می کنم به قول بعضی سیاستمداران، در حوزه ی تغییر اقلیم باید به شدت به فکر مدیریت ریسک بود و گمان می کنم نقشه ی بالا و نقشه هایی مانند نقشه ی بالا باید خیلی نکات را در این زمینه به ذهن ما متبادر کنند.