ماجرای این مطلب از اینجا شروع می شود و این خبر:

سبزپرس – گروه منابع طبیعی :علی سلاجقه گفت: جنگلهای شمال با مساحت 200 میلیون متر مکعب دارای ارزشی برابربا بیست هزارمیلیارد ریال هستند که اگر به این رقم حجم چوب جنگلهای خارج ازشمال را اضافه کنیم ارزش کل جنگل ها به 300 هزار میلیارد ریال خواهد رسید.

اولین نکته ی جالب اینجا است که اگر شما روی وب کمی بگردید مثلا به این لینک بر می خورید از سال هشتاد و هفت که به نقل از روزنامه ی اعتماد می گوید:

گروه اقتصادي؛ در حال حاضر ارزش اقتصادي حجم سرپاي جنگل هاي شمال بالغ بر 200 هزار ميليارد ريال و خارج از جنگل هاي شمال رقمي معادل 300 هزار ميليارد ريال است.

جالب است که از سه سال پیش ارزش جنگل های کشور حتی یک ریال جابجا نشده است یا شاید تحقیق جدیدی انجام نشده است.

راستش من ماشین حساب کامپیوترم را اجرا کردم. ارزش بازاری جنگل ها 000 000 000 000 20 ریال اعلام شده است و مساحت این جنگل ها 000 000 200 متر مکعب! است. راستش من نمی دانم این قضیه ی استفاده از متر مکعب برای جنگل ها اشتباه هندسی سبزپرس یا گوینده ی مطلب بوده است یا واقعا برای سنجش میزان جنگل ها از متر مکعب استفاده می شود و مثلا متوسط ارتفاع درخت ها را هم در هنگام سنجش حساب می کنند.

به هر حال اگر از این نکته بگذریم و به قضیه ماشین حساب برگردیم و با دقت عددهای بالایی را وارد کنیم و خصوصا در زدن صفرهای اولی حواسمان جمع باشد ارزش جنگل های شمال می افتد از قرار متر مربع یا مکعبی 10 هزار تومان یا اگر بگوییم هر دلار ایالات متحده هزار تومان، می شود گفت جنگل در ایران متری 10 دلار ... که مشتری شوید.

1- یک راهنما از FAO که در واقع معرفی و راهنمای نحوه ارزش گذاری جنگل ها است مربوط به سال 1995.

2- Pearce, D. W. (2001). "The Economic Value of Forest Ecosystems." Ecosystem Health 7(4): 284-296.

3- Grimes, A., S. Loomis, et al. (1994). "Valuing the Rain Forest: The Economic Value of Nontimber Forest Products in Ecuador." Ambio 23(7): 405-410.

4- Adger, W. N., K. Brown, et al. (1995). "Total Economic Value of Forests in Mexico." Ambio 24(5): 286-296.

5- Bishop, J.T. (ed.) 1999. Valuing Forests: A Review of Methods and Applications in Developing Countries. nternational Institute for Environment and Development: London. 

6- و یک خبر از آفتاب در مورد یک پایان نامه در ایران در این حوزه. 

در مقاله ی شماره ی چهار یک فرمول هست با عنوان فرمول "ارزش کل اقتصادی" به صورت زیر

Total Economic Value (TEV) = Direct-use value + Indirect- use value + Option value + Existence value

توضیح خلاصه هر کدام از بخش های این فرمول در دو پاراگراف زیر آمده است:

Direct-use values include revenues from timber and values of nontimber forest products. While timber values are not the main focus of interest of this paper, the sector is considered to have considerable commercial potential given appropriate manage- ment regimes. Indirect-use values or "functional" values relate to the ecological functions performed by forests, such as global biogeochemical cycling, the protection of soils, and the regula- tion of watersheds. Option (or quasi-option) value is the expected value of the information on the benefits of an asset, conditional on its preservation enabling an increase in the stock of knowledge relevant to the utilisation of the asset. A frequently evoked ex- ample of quasi-option value is associated with genetic resources; for example, future pharmaceuticals developed from plant ma- terials. Existence value relates to the value of environmental assets irrespective of current or optional uses. Empirical measures of existence values based on donations to conservation or- ganizations, or on the contingent valuation method suggest these can be a significant element in total economic value, especially in contexts where the asset has unique characteristics or cultural significance.

Source: Adger, W. N., K. Brown, et al. (1995). "Total Economic Value of Forests in Mexico." Ambio 24(5): 286-296.

 چند مورد از زمینه های ارزش اقتصادی جنگل ها در این مقاله عبارتند از:

1- گردشگری و خدمات تفریحی،

2- استفاده از محصولات غیر چوبی/الواری جنگل مانند گیاهان برای مصارف دارویی،

3- ذخیره سازی کربن توسط جنگل

4- آبخیز داری

5- حفاظت از گونه های گیاهی

که هر کدام دارای زیربخشی هایی هستند و در کنار چند مورد دیگر ذکر شده اند.

اما قسمت جالب ماجرا. من مقاله ی مکزیک را گذاشتم پیش رویم و با همان ماشین حساب مذکور قیمت جنگل را در این کشور حساب کردم. خاطرتان باشد که این مقاله مربوط به سال 1995 است یعنی پانزده سال پیش.

بر اساس جدول هفت این مقاله کل ارزش جنگل ها در این کشور بدون در نظر گرفتن قیمت محصولات غیر چوبی یا الواری حدود 4400 میلیون دلار در سال برای هر هکتار است. دوباره بگویم، در سال برای هر هکتار. یعنی ارزش جنگل ها به حسب سال مطرح می شود در حالی که من چنین چیزی در خبر مذکور ندیدم. 

طبق اطلاعات این مقاله در زمان مورد نظر مکزیک 50.1 میلیون هکتار جنگل داشته است. اگر شما هم ماشین حسابتان را مثل من راه بیندازید می بینید که ارزش هر متر مربع (یا شاید مکعب!) جنگل در مکزیک در سال 1995 حدود هشت و نیم دلار بوده است که فقط پانزده درصد از قیمت فعلی جنگل های شمال ایران ارزان تر است در حالی که تورم در بخش عمده ای از مواردی که در بالا نام بردم جاری بوده است.

بیایید زود قضاوت نکنیم و نگوییم که محاسبات نویسنده ی مقاله یا بررسی های انجام شده در ایران اشتباه است. این قضیه ممکن است به هر دلیلی از قیمت دلار در آن زمان گرفته تا شرایط خاص بازار کربن و ... باشد. مباحث اقتصادی بسیار پویا و حساس به شرایط روز هستند و به سرعت تحت تاثیر تحولات بازار قرار می گیرند. ای کاش جزییات بیشتری از نحوه ی محاسبه عدد مذکور در ایران داشتم که می شد مقایسه یهتری انجام داد. از نظرات دوستان در این زمینه بسیار استقبال می کنم.