تا اینجا از پیچیدگی در سیستم ها گفتیم و از سازگاری در این پیچیدگی. در یکی دو مطلب پیش رو قصد دارم از محدودیت های سازگاری بگویم. تصویر زیر را خیلی دوست دارم چون یکی از گویاترین تصاویر در مورد محدودیت های سازگاری است. فرض کنید سیستمی را داشته باشیم که در شرایط بالاترین بخش تصویر باشد، همان که فقط یک توپ نارنجی در کف مقطع آبی قرار دارد. یک سیستم در حال تعادل است که اگر شما به این توپ ضربه ای وارد کنید به حالت اولش بر می گردد. حالا فرض کنید یک عامل خارجی بیاید و به تدریج مقطع آبی مورد نظر ما را دستکاری کند. این می تواند مثلا نقش عوامل انسانی در بروز یک تغییر محیط زیستی باشد.

مثلا اگر مقطع دوم را در نظر بگیریم همانطور که می بینید سیستم در محل صورتی رنگ تعادل نسبی دارد و انرژی زیادی لازم است که بخواهد به حالت نارنجی منتقل شود و اگر هم چنین بشود احتمال بازگشتش زیاد است. این همان سازگاری است که برایتان گفتم. اما شرایط نگران کننده زمانی اتفاق می افتد که این تغییرات تدریجی آنقدر زیاد بشود که شرایط تصویر آخر به وقوع بپیوندد. یعنی کار به جایی برسد که ما از یک حالت تعادل به یک حالت تعادل جدید منتقل بشویم و هیچ راه برگشتی هم نداشته باشیم.

حالا اگر به مقطع آخری دقت کنید، توپ مورد نظر با یک ضربه ی معمولی از حالت صورتی به حالت نارنجی می رود اما دیگر به این راحتی ها نمی شود به شرایط اولیه بازش گرداند. به عبارت دیگر ممکن است عوامل موثر بر محیط به قدری قوی بشوند که دیگر اصلا جایی برای سازگاری باقی نماند. اگر خاطرتان باشد در مطلب قبل از خرگوش ها و روباه ها گفتم. شاید دلیل اینکه بعد از بازگشت شکارچی، تعداد خرگوش‌ها به سطح اولیه نرسید همین تغییر از یک تعادل پایدار به تعادل دیگری باشد. 

از این نوشته و این تصویر می‌خواهم این نتیجه را بگیرم که این را قبول کنیم که سیستم هایی که به نظر خیلی پایدار و باثبات می‌آیند در اثر تغییرات در محیط شان ممکن است به طور ناگهانی تغییر وضعیت دهند و یک نقطه ی جدید را به عنوان محل پایداری انتخاب کنند. به بیان دیگر سازگاری در یک سیستم به این معنا نیست که این سیستم قرار است برای همیشه سازگار باقی بماند و قدرت تحمل هر عامل خارجی را دارد. 

آنچه امروز ما در بسیاری از حوزه های مرتبط با مباحث اکولوژیک و محیط زیست در حال انجام آن هستیم ایجاد چاله هایی است مثل آنچه در تصویر بالا دیدید. در واقع ما داریم برای خودم شرایط را تغییر می دهیم بدون آنکه دقت کنیم این تغییر شرایط ممکن است باعث بروز تغییراتی در محیط شود که نظم و تعادل دنیای اطراف ما را بر هم بزند. 

از یادداشت بعدی وارد بحث اصلی در این حوزه خواهم شد.