در مطلب قبلی به این نکته اشاره کردم که از نظر آماری در بلندمدت میزان کاهش ارتفاع سطح آب دریاچه ی ارومیه معنادار نیست اما در بازه ی حدودا ده سال گذشته تغییرات مشهود و محسوسی در آن دیده شده است. امروز که به دنبال داده های دریاچه های مشابه منطقه مثل Van و Sevan می گشتم تا مقایسه ای را انجام دهم به مقاله ای رسیدم که اخیرا پیرامون شرایط دریاچه ی ارومیه تهیه و در تابستان سال جاری در مالزی ارائه شده است و نکته ی نگران کننده ای در داده هایش به چشم می خورد. جدول زیر نگاه دقیق تری به داده های مرتبط به داده های این ده سال دارد.

Study of Uremia Lake Level Fluctuations and Predict Probable Changes Using Multi-Temporal Satellite Images and Ground Truth Data Period (1976-2010), New Challenge about Climate Change or Human Impact, Mohsen Ahadnejad Reveshty, Yoshihisa Maruyama, 2010 (PDF)

بر اساس این داده ها ارتفاع سطح آب دریاچه حدود پنج متر کاهش داشته است. رفتار روند، نزولی است اما شیب آن در چهار سال ابتدایی و دو سال انتهایی بیشتر است و در یک دوره تقریبا چهار ساله ی میانی کمتر. به طور متوسط در این دوره ارتفاع سطح آب حدود چهل سانتی متر در سال کاهش داشته است. بهترین تخمین زننده ی چشمی برای داده ها مدل چند جمله ای زیر است:

y = -0.0188 x³ + 0.3471 x² - 2.2058 x + 2.3566

اولین نکته ی نگران کننده شدت گرفتن نرخ کاهش است. یعنی در آخرین مشاهدات نه تنها همچنان در حال از دست دادن ارتفاع سطح آب هستیم که این کاهش سرعت گرفته است. یعنی مثلا اگر در گذشته سالی 50 سانتی متر کاهش ارتفاع داشتیم، امسال این عدد 60، سال آینده 75 و ...  اگر چنین پدیده ای به دلیل وجود یک فیدبک مثبت در محیط باشد ممکن است فرآیند محو دریاچه بسیار سریع تر از آنچه پیش بینی می شود رخ بدهد.

جالب اینجا است که این داده ها بررسی ارتباط میان ارتفاع سطح آب دریاچه با بارندگی را پیچیده می کند چون اگر مدل بدون تاخیر ساخته شود نتیجه این است که بارندگی باعث کاهش سطح آب دریاچه می شود! این قضیه می تواند به دلیل وجود تاخیر در رفتار اکولوژیک مدل یا متغیرهای خارجی باشد. مثلا ممکن است بارندگی در سال جاری یک یا چند سال بعد باعث افزایش سطح آب شود. یا اینکه افزایش بارندگی در یک سال باعث افزایش خوش بینی کشاورزان و در پی آن افزایش مساحت زیرکشت و در نهایت افزایش میزان برداشت از جریان آب منتهی به دریاچه گردد. به هر حال هرچه که هست ضریب نسبت ساده منفی است و البته تقریبا معنادار هم نیست که بشود روی علامتش خیلی مانور داد.

نکته ی دیگر داده ها این است که حجم آب ورودی به دریاچه ارتباط بسیار قوی مثبتی با بارندگی دارد و در نتیجه ارتباط مشخصی بین میزان آب ورودی به دریاچه و ارتفاع سطح آب دریاچه هم قابل شناسایی نیست. در نهایت نتایج این داده ها نشان می دهد که:

1- ارتفاع سطح آب دریاچه به طور مستمر در حال کاهش است.

2- در طی این ده سال و بر اساس همین تعداد داده های اندک ارتباط مشخص بصری و آماری بین بارندگی و ارتفاع سطح آب دیده نمی شود.

3- در این ده سال و بر اساس همین داده های اندک ارتباط مشخص بصری و آماری بین حجم آب ورودی به دریاچه و ارتفاع سطح آب دریاچه دیده نمی شود.

4- در این ده سال و بر اساس همین داده های اندک ارتباط قوی و مثبتی بین حجم آب ورودی به دریاچه و بارندگی وجود دارد.

در شکل زیر نمودار اول نشان دهنده ی داده های ارتفاع سطح آب، نمودار دوم بارندگی و سومی حجم آب ورودی است.

 نویسندگان مقاله معتقدند که کاهش سطح آب و افزایش غلظت نمک و خصوصا پراکنده شدن نمک در اثر وزش باد اثرات قابل توجهی را بر کشاورزی زمین های مجاور دریاچه خواهد گذاشت.

پ.ن: از اینکه یک نمودار با Excel و دیگری با R است عذرخواهم. در اولین فرصت تصحیحش می کنم :)