داده ها به وضوح نشان می دهد که سطح آب دریاچه ی ارومیه در پانزده سال گذشته به طور پیوسته در حال کاهش بوده است و این جای نگرانی دارد. سرعت این کاهش گاهی کمتر و گاهی بیشتر بوده است. در تصویر زیر، نمودار اول میانگین ارتفاع سطح آب را برای مشاهدات متعدد سالانه از این مرجع نشان می دهد. اما ریشه ی نگرانی مضاعف در کجا است؟ در نمودار دوم اما انحراف معیار داده های هر سال را رسم کرده ام. این نمودار نشان می دهد که در هر سال میزان تغییرات سطح آب چقدر بوده است. نکته نگران کننده اینجا است که همزمان با کاهش ارتفاع سطح آب دریاچه، میزان پراکندگی ارتفاع نیز افزایش یافته است. در واقع حسب شرایط فصلی ارتفاع سطح آب در بازه ی بزرگتری کم و زیاد می شود.

به نمودار سوم دقت کنید. در این نمودار پراکندگی ارتفاع را در مقابل میانگین ارتفاع رسم کرده ام. در واقع ما در طی بیست سال گذشته روی فلش قرمز از گوشه ی پایین سمت راست به سمت گوشه ی بالا سمت چپ در حال حرکت بوده ایم. هر سال به طور تدریجی ارتفاع سطح آب کمتر و تغییرات آن بیشتر شده است به طوری که در هشت ماهه ی اول سال 2010 ارتفاع سطح آب در یک بازه ی چهارمتری در حال تغییر بوده است که حدود چهار برابر سال ابتدایی است. اینکه چرا این موضوع نگران کننده است، بعد از تصویر توضیح می دهم.

اما چرا این تغییر همزمان میانگین و پراکندگی نگران کننده است. به تصویر زیر دقت کنید. این یکی از تصاویر معروف در حوزه ی تغییرات اقلیمی است. در بخش بالا سمت چپ می بینید که میانگین توزیع در حال افزایش است. در بخش بالا سمت راست این پراکندگی داده ها است که در حال تغییر است. اما آنچه در سیستم های اقلیمی نگران کننده است همزمانی این دو است که در تصویر آخر نشان داده شده است. مثلا اگر در پنجاه سال گذشته هر سال به طور متوسط دو طوفان با شدت متوسط ده داشته ایم در پنجاه سال آینده به طور متوسط پانزده طوفان با شدت متوسط بیست داشته باشیم. 

این همان چیزی است که در دریاچه ی ارومیه در حال وقوع است. کاهش تدریجی ارتفاع سطح آب و افزایش پراکندگی ارتفاع. اینکه چرا چنین شرایطی در حال رخ دادن است می تواند به دلیل افزایش حساسیت سیستم به برخی متغیرها باشد و یا عبور سیستم از یک سطح آستانه. در این باره نیازمند اطلاعات بیشتری هستیم و در مورد آن بیشتر می نویسم.