در کشورهای توسعه یافته پاسخ به بلایای طبیعی مانند سیل و خشکسالی بیشتر در قالب تغییر و دستکاری در طبیعت نمود پیدا می کند تا تلاش در جابجا کردن مردم از محل های آسیب پذیر یا بازنگری سیاست های مصرف آب. سدها ساخته و آب بندها  ایجاد می شوند و پروژه های متعدد زیرساختی جریان آب را تغییر می دهند تا آن را به محل های دچار بحران برسانند. جالب اینجا است که چنین فعالیت هایی فرآیندهای اکولوژیک و سیستم های طبیعی ای را تحت تاثیر قرار می دهد که وظیفه تخلیص، ذخیره سازی و تحویل بلندمدت آب سالم را برای اکوسیستم و ساکنان منطقه بر عهده دارند. بسیاری از تالاب ها و جوی ها این روزها تبدیل به سرزمین خشکی شده اند چرا که با هدف حفظ انسان ها دفن یا بازمهندسی گردیده اند.

آنچه خواندید ترجمه ی سریعی است از مقدمه ی مقاله ای از نیچر (1) با عنوان " منابع آبی: فراتر از زیرساخت ها" که کمتر از یک ماه قبل به همراه مقاله ی دیگری (2) در این مجله ی معتبر  پیرامون بحران جهانی آب و راه حل های پیش رو منتشر شده است. در همین رابطه دو مطلب خبری هم یکی روی سایت خود نیچر (3) و دیگری روی بی بی سی (4) منتشر شد.

پیش از این گفته ام که من نه موافق و نه مخالف سدسازی هستم و فکر می کنم برای رسیدن به یک دیدگاه روشن در این حوزه بایستی هر فرد علاقمند مطالعات عمیقی را داشته باشد تا بتواند به مرحله ی تصمیم نسبی (و نه قطعی) برسد. موضوع زمانی اهمیت بیشتری می یابد که به خاطر بیاوریم که امنیت آب یکی از کلیدی ترین و حیاتی ترین موضوعات پیش روی ما در سال های آینده است و هر قطره از آنچه ما در مورد جریان یا ذخیره سازی اش سخن می گوییم به طور مساوی به میلیون نفر از ساکنان این سرزمین تعلق دارد و حتی زندگی و رفاه میلیون ها انسان دیگر را هم به طور غیرمستقیم متاثر می کند.

در نهایت تلاش خواهم کرد با مطالعه ی دقیق این چند مقاله و سایر پژوهش های مرتبط با آن ها زمینه ی بنای یک دیدگاه علمی را برای خودم فراهم کنم که امیدوارم برای مخاطبان این یادداشت ها هم مفید باشد. سعی می کنم در طی این مسیر از هر گونه برداشت هیجانی یا غیرعلمی و یا در نظر گرفتن تعمیم ها و پیش فرض های موافق و مخالف نادرست مثل اینکه "سدسازی نماد توسعه است" یا  "سدسازی کار مافیا است" یا "سدسازی در جهان مذموم است" یا "سدسازی تنها راه حل است" به طور جدی خودداری کنم.

امیدوارم این یادداشت ها برای خوانندگان این وب سایت نیز مفید باشد. در اولین قدم این دو نقشه را به خوانندگان این مطلب تقدیم می کنم که هر دو نشان دهنده ی شرایط بحران آبی در جهان است. نقشه ی اول با در نظر گرفتن شرایط طبیعی و نقشه ی دوم با در نظر گرفتن منابع آب مدیریت شده تهیه شده است. همانطور که مشاهده می شود وجود زیرساخت مناسب ذخیره سازی و توزیع آب در کشورهای اروپایی و ایالات متحده باعث شده است که این کشورها با بحران بالقوه رو به رو نباشند.

این مطلب را با سطری از یکی از این مقالات پایان می دهم:

Projects such as building dams and diverting watercourses enhance water security for humans. But they do little to protect the biodiversity of associated ecosystems, and that’s a long-term necessity.

پروژه هایی مانند ساخت سدها و تغییر مسیر آب امنیت آب را برای انسان ها بهبود خواهد بخشید. اما این پروژه ها به تنوع زیستی اکوسیستم های مرتبط به عنوان یکی از ضرورت های بلندمدت آسیب می رسانند. 

1- Palmer, M. A. "Water resources: Beyond infrastructure." Nature 467(7315): 534-535
2- Vorosmarty, C. J., P. B. McIntyre, et al. "Global threats to human water security and river biodiversity." Nature 467(7315): 555-561
3- Balancing water supply and wildlife, Published online 29 September 2010, NatureNews
4- Water map shows billions at risk of 'water insecurity', 29 September 2010, BBC