نمی دانم برای فاصله ی زمانی طولانی رخ داده بین انتشار مطلب دوازدهم و سیزدهم پیرامون دریاچه ارومیه باید چه کسی/چیزی را مقصر بدانم، عدد سیزده را، سفرم به ایران را و یا روزگار را. به هر حال مطلب سیزدهم را اختصاص می دهم به مقاله ای که امروز در روزنامه ی خراسان پیرامون  دریاچه ی ارومیه منتشر شده است. به گمانم این مطلب نکات خوب (هرچند تکراری) را دارد. این لینک مطلب اصلی؛ در این رابطه باز هم می نویسم.

درياچه اروميه در شمال غربي ايران و در منطقه آذربايجان واقع شده است. اين درياچه طبق آخرين تقسيمات کشوري، بين دو استان آذربايجان شرقي و آذربايجان غربي تقسيم شده و بزرگ ترين درياچه داخلي ايران و دومين درياچه آب شور دنيا است. آب اين درياچه بسيار شور است و عمدتا از رودخانه هاي زرينه رود، سيمينه رود، گدار، باراندوز، شهرچاي، نازلو و زولا تغذيه مي شود.

حوضه آبريز درياچه اروميه، ۵۱ هزار و ۸۷۶ کيلومتر مربع است که سه درصد مساحت کل کشور ايران را در بر مي گيرد. اين حوضه با داشتن دشت هايي مانند دشت تبريز، اروميه، مراغه، مهاباد، مياندوآب، نقده، سلماس، پيرانشهر، آذرشهر و اشنويه، يکي از کانون هاي ارزشمند فعاليت کشاورزي و دامداري در ايران به شمار مي رود.درياچه اروميه بزرگ ترين آبگير دائمي آسياي غربي است که در شمال غرب فلات ايران قرار گرفته است. پارک ملي درياچه اروميه پس از مرداب انزلي، از جالب ترين زيستگاه هاي طبيعي جانوران در ايران به شمار مي رود. در حال حاضر ۲۷ گونه پستاندار، ۲۱۲ گونه پرنده، ۴۱ گونه خزنده، ۷ گونه دوزيست و ۲۶ گونه ماهي حيات وحش اين درياچه را تشکيل مي دهند.آب درياچه اروميه بسيار شور و ميزان نمک محلول در آن دو برابر اقيانوس ها است. به اين دليل، هيچ ماهي و نرم تني به جز گونه هايي از سخت پوستان در آن زندگي نمي کنند و آب آن هيچ وقت يخ نمي زند. شناکنندگان نيز مي توانند روي آب آن شناور بمانند.آب درياچه اروميه از دسته آب هاي کلروره است و گل درياچه اروميه خميري، سياه رنگ و جزو گل هاي کلروره است که داراي خاصيت درماني براي بيماري هايي چون روماتيسم و آرتروز و بيماري هاي زنانه است.درياچه اروميه داراي ۱۰۲ جزيره است که همه آن ها از سوي سازمان يونسکو به عنوان اندوخته طبيعي جهان به ثبت رسيده اند. جزيره اشک، زيستگاه پرندگان زيباي کوچک، از جمله مرغ آتش و تنجه و نيز گوزن زرد ايراني است. براي گشت و گذار در درياچه و جزيره هاي آن مي توان از دو کشتي سهند و نوح، يا قايق هاي گوناگون در بندر گلمانخانه بهره گرفت.اين درياچه يکي از پديده  هاي نادر جهاني بوده و از قابليت هاي فراواني براي ارائه الگويي موفق از گردشگري پايدار برخوردار است ولي متاسفانه زمينه نابودي تدريجي آن فراهم شده که چاره جويي جدي و فوري را - چه در سطح بين المللي و چه در سطح ملي- مي طلبد.پسروي و کم شدن آب آن به لحاظ برهم خوردن تعادل هيدرولوژيک کل حوضه، افزايش تدريجي صنايع آلاينده در پيرامون، از جمله عواملي است که زمينه ساز نابودي درياچه اروميه شده است.عضو هيئت علمي گروه برنامه ريزي شهري دانشگاه آزاد واحد شهر ري در گفت وگو با خبرنگار ما مي گويد: متاسفانه شواهد متعددي وجود دارد که نشان مي دهد روند توسعه موجود پايدار نيست و کارکرد اکوسيستم درياچه رو به انحطاط است. دکتر رحيم سرور تصريح کرد: شرايط اکولوژيکي درياچه در ۱۰ سال گذشته، اثرات منفي بر ارزش هاي اقتصادي- اجتماعي درياچه گذاشته است و تغييرهاي عمده در اين خصوص عبارتند از افت سطح آب و در نتيجه مساحت درياچه که موجب از دست رفتن مناظر و چشم اندازهاي درياچه شده و احتمالا بر تغيير وضعيت آب و هوايي معتدل منطقه تاثير خواهد داشت. از طرفي به علت از بين رفتن و تخريب زيستگاه هاي منطقه و افزايش شوري، دگرگوني زيستي عميقي رخ داده است.وي ابراز کرد: چرخه اکولوژيک آرتميا از هم پاشيده ، توليد مثل فلامينگوها متوقف شده و جمعيت پرندگان آبزي رو به کاهش نهاده و به علت نابودي و تخريب وضعيت اکولوژيک آرتميا، صيد آن نيز رو به نابودي است.سرور با بيان اين که برداشت سنتي نمک روند نزولي خود را طي مي کند، افزود: نگراني زيادي بابت اثرات آلودگي بر کيفيت نمک درياچه وجود دارد و صنايع منطقه فقط هنگامي مي توانند گسترش يابند که داراي فناوري مدرن براي از بين بردن اين آلاينده ها باشند.وي افزود: در ۷۰ درصد سطح کاربري اراضي، ميزان فرسايش از متوسط تا شديد مشاهده شده است، شيب زياد، فرم تشکيلات زمين شناسي فرسايشي، پوشش رويشي ضعيف و کشاورزي ناپايدار از علت هاي فرسايش در حوضه مي باشد، از طرفي ميزان زياد رسوب که در درياچه ته نشين مي شد، انسجام اکولوژيکي راتهديد مي کند.بنا به گفته سرور پروژه هاي توسعه منابع آب سطحي و زيرزميني در حال حاضر ۴ هزار و ۶۹۰ ميليون مترمکعب را از آب حوضه جذب مي کند که تاثير عمده بر کيفيت و کميت منابع آب ورود به درياچه و در نتيجه تاثير روي اکوسيستم درياچه دارد.اين استاد دانشگاه اضافه کرد: مطالعات انجام شده نشان مي دهد که مردم از درياچه اروميه به اشکال مختلف بهره برداري مي کنند که مي توان آن ها را به اشکال ارزش هاي زيست محيطي، توليدات و خدمات تقسيم کرد. توسعه پايدار اين بهره برداري ها و پايداري اکوسيستم درياچه به طور جدي به وسيله فعاليت هاي انساني اطراف درياچه مورد تهديد مي باشد.

دلايل کاهش آب بايد بررسي شود

معاون طرح و توسعه شرکت آب منطقه اي آذربايجان غربي گفت: براي نجات و کمک به احياي درياچه اروميه بايد دلايل کاهش آب آن بررسي شود.

سجاد برشنده اظهار داشت: عمده عوامل کاهش آب درياچه اروميه کاهش نزولات جوي و خشکسالي، کاهش ورودي آب به درياچه اروميه و افزايش تبخير به علت افزايش جهاني دماي هوا است.وي با اشاره به اين که تمام طرح هاي قابل اجرا براي کاهش اثرات اين امر در دستور کار شرکت آب منطقه اي استان قرار گرفته است، افزود: بارور کردن ابرها از مهم  ترين گزينه هاي در دست مطالعه و اجراي اين شرکت است که از اين ميان اجراي طرح باروري زميني ابرها بهترين گزينه براي استان است.برشنده يادآور شد: طرح هاي مختلفي نيز در اين زمينه مورد بررسي قرار گرفته که اين طرح با توجه به شرايط جغرافيايي و اقليمي آذربايجان غربي و نيز از نظر تسريع در اجرا و کاهش هزينه، بهترين گزينه است.

وي با اشاره به اين که آذربايجان غربي در مسير توده هاي هوايي مرطوب مديترانه اي و ارتفاعات مرزي در بهترين حالت براي اجراي اين طرح قرار دارد، تاکيد کرد: اين طرح با نصب ژنراتورهايي در ارتفاعات و تزريق مواد بارور کننده همچون يدور نقره، اکسيژن جامد و يخ خشک با شيوه هاي مخصوص اجرا مي شود.معاون طرح و توسعه شرکت آب منطقه اي آذربايجان غربي گفت: اين طرح براي اجرا در نشست هاي تخصصي با مديران ارشد استاني و معاونت هاي برنامه ريزي استانداري نيز مطرح شده و دو ميليارد ريال اعتبار نيز براي اجراي طرح هاي مطالعاتي درخواست شده که مورد تصويب نيز قرار گرفته است.برشنده تاکيد کرد: در صورت نتيجه مطلوب آزمايشگاهي و مطالعاتي، اين طرح سال آينده در استان مورد اجرا قرار مي گيرد.وي با يادآوري اين   که تبعات منفي ناشي از خشک شدن آب درياچه گريبانگير تمام استان هاي همجوار و کشورهاي همسايه مي شود، طوري که کشاورزي و حتي زندگي شهرنشيني در مناطق مجاور درياچه مختل خواهد شد، اظهار داشت: به طور ميانگين با اجراي طرح بارورسازي ابرها تا ۱۵ درصد در بارش و نزولات جوي، افزايش ديده مي شود.

بحران درياچه اروميه مشکل جهاني است

سرپرست معاونت مديريت و برنامه ريزي استاندار آذربايجان غربي نيز گفت: بحران درياچه اروميه مشکل جهاني است.

ابراهيم حق جو اظهار داشت: با توجه به اين که درياچه اروميه در منطقه جغرافيايي حساسي قرار دارد تبعات منفي ناشي از خشک شدن آن گريبانگير تمام کشورهاي منطقه مي شود تا جايي که صنعت کشاورزي و زندگي شهرنشيني در مناطق مجاور درياچه مختل مي شود.اين مقام مسئول خاطر نشان کرد: با همت مسئولان کميته راهبردي به رياست معاون اول رئيس جمهور و با مشارکت وزارت نيرو، وزارت جهاد کشاورزي،سازمان حفاظت محيط زيست تشکيل شده است و برنامه هايي مربوط به احياي درياچه اروميه به صورت جدي در اين کميته دنبال مي شود.حق جو با اشاره به پيشنهاد هاي موجود براي نجات درياچه اروميه اظهار داشت: مواردي نظير انتقال بين حوضه اي آب از رودخانه زاب به درياچه اروميه، انتقال آب از رودخانه ارس به درياچه اروميه، تبديل اراضي کشاورزي سنتي به قطره اي در زميني به مساحت ۳۰ هزارهکتار، لايروبي رودخانه ها، نظارت بر شيوه احداث سد و مديريت بهينه سدهاي موجود از جمله راهکارهاي ارائه شده توسط فعالان اين عرصه است.وي ادامه داد: برخي پيشنهادهاي ارائه شده با تخصيص اعتبار مورد نياز به مرحله اجرا درآمده است و برخي ديگر نيز هم اکنون در مرحله مطالعه و بررسي قرار دارد تا در صورت تاييد اجرا شود.اين مقام مسئول خاطر نشان کرد: در روزهاي آينده با تخصيص اعتبار کافي بيش از ۲۰ ميليون متر مکعب آب مازاد بر نياز سدها به درياچه اروميه سرريز مي شود تا گام بلندي در راستاي احياي درياچه اروميه برداشته شود.

راهکارنو براي احياي درياچه اروميه به کار گرفته نمي شود

نماينده مردم ماکو گفت: براي احياي درياچه اروميه راهکار بکري به کار گرفته نمي شود.سليمان جعفرزاده اظهار داشت: امروز درياچه اروميه بي شک يکي از اصلي ترين دغدغه هاي سه استان و چند کشور همسايه محسوب مي شود چرا که محيط زيست اين مناطق را به شکل جدي تهديد مي کند ولي دريغ از راهکار بکر براي نجات اين درياچه.وي افزود: بايد به طور صحيح به اين نکته اشاره کرد که باز کردن آب  سدهاي مختلف به اين درياچه راهکار اساسي نيست و تاثير زيادي ندارد پس بايد راهکارهاي نو را که آذربايجان شرقي براي آبياري مناطق کشاورزي خود به کار برد، ما نيز به کار بنديم.

نصب دستگاه هايي براي تعيين ميزان آب ورودي به درياچه اروميه

مديرکل محيط زيست آذربايجان غربي هم گفت: با توجه به تعيين حق آبه سه استان آذربايجان غربي، آذربايجان شرقي و کردستان دستگاه هايي براي تعيين ميزان آب در ورودي درياچه اروميه نصب مي شود.حسن عباس نژاد اظهار داشت: در حال حاضر شوري آب درياچه اروميه ۳۶۰ گرم است و با توجه به بالا بودن تبخير در سطح درياچه، ميزان آب اين درياچه کاهش يافته است.وي تصريح کرد: ۳ هزار کيلومتر از درياچه اروميه که شامل ۶۰ درصد از درياچه مي شود به شوره زار تبديل شده و در حال حاضر عميق ترين نقطه درياچه اروميه دو متر آب دارد. اين مقام مسئول افزود: اکسيژن محلول در آب افت دارد و ۴ جزيره کبودان، اسپير و آرزو جزو اين جزايرند.عباس نژاد با اشاره به وضعيت بحراني درياچه اروميه، خاطر نشان کرد: آرتمياي موجود در درياچه اروميه از بين رفته است.وي با بيان  اين  که غلظت آب درياچه اروميه بالاي ۳۶۰ گرم بر ليتر است، اعلام کرد: با توجه به افزايش شديد تبخير و کاهش ورودي آب به درياچه، اگر اقدامي در اين راستا انجام نشود تا سه سال آينده درياچه اروميه خشک مي شود.مديرکل محيط زيست آذربايجان غربي گفت: با توجه به نگراني دولتمردان، قوي ترين کارگروه در سطح کشور براي مديريت بحران درياچه اروميه تشکيل شد که اين اقدامات در راستاي برون رفت از وضعيت فعلي است.عباس نژاد اظهار داشت: در سند راهبردي که براي درياچه اروميه امضا شده بود پروژه هايي تا ۴ هزار ميليارد تومان تعريف شد ولي بعد از بررسي پروژه هايي که قبلا رديف اعتباري داشتند و به عنوان پروژه هاي کددار و داراي کد اعتباري شناخته شده بودند حذف شدند و براي همين اعتبار در نظر گرفته شده در اين زمينه به يک هزار و ۸۰۰ ميليارد تومان کاهش يافت.اين مقام مسئول با اشاره به انتقال آب توسط سه استان آذربايجان شرقي، آذربايجان غربي و کردستان به درياچه اروميه با عنوان حق آبه هر استان، اظهار داشت: در ورودي درياچه اروميه دستگاه هاي تصميم ياب مستقر مي شوند تا ميزان ورودي آب توسط سه استان را سنجش کنند و اگر اين ميزان تحقق نيابد به دفتر رياست جمهوري گزارش خواهد شد.عباس نژاد ميزان آب ورودي را به درياچه اروميه بسيار کم عنوان کرد و گفت: اين امر ناشي از نبود برنامه مديريت اکولوژيکي درياچه اروميه است.وي خاطر نشان کرد: نبايد انتظار داشت آن چه در ۱۵ سال بر سر درياچه اروميه آمده است به زودي جبران شود و اقدام هاي کوتاه مدت براي رفع اين بحران نداريم ولي سال آينده اين برنامه ها آغاز مي شود.اين مقام مسئول اعلام کرد: در شرايط معمولي ۳۴ ميليارد مترمکعب آب در درياچه اروميه بايد وجود داشته باشد که ۲۰ ميليارد متر مکعب آن خشک شده است.