در مطلب قبلی نوشتم که رسانه ها از قول رئيس سازمان جنگلها، مراتع و آبخيزداري کشور، دکتر علي سلاجقه نوشته اند که: تغييرات اقليمي که در برخي مناطق کشور به خصوص در مناطق شمالي کشور به وجود آمده است يکي از دلايل اصلي آتش سوزي در جنگلها و ادامه آن است.

من چند سوال خدمت دکتر سلاجقه ی عزیز دارم.

اول اینکه کدام پژوهش علمی و یا کدام بررسی آکادمیک نشان می دهد که تغییرات اقلیمی در شمال کشور یکی از دلایل آتش سوزی ها است؟ اگر مقاله ی چاپ شده و پژوهش معتبری وجود ندارد که خب ایشان بفرمایند پشتوانه ی این صحبت شان چیست و اگر وجود دارد محبت کنند و مراجع مذکور را معرفی کنند و بگویند که دیگر دلایل بروز این آتش سوزی ها کدامند و نقش تغییرات اقلیمی به چه میزان است؟

سال گذشته یکی از بی سابقه ترین آتش سوزی ها در بوته زارها و جنگل های استرالیا رخ داد و منجر به کشته شدن ده ها نفر و سوختن حدود نیم میلیون هکتار شد. دمای هوا در روز شروع آتش به حدود چهل درجه رسیده بود، وزش باد آتش را به سرعت از نقطه ای به نقطه ی دیگر گسترش می داد و قطره ای باران از آسمان نیامد تا به آتشنشان ها کمک کند. بیش از دو هفته بخش های متعددی از ایالت ویکتوریا در این کشور در آتش می سوخت و آتش سوزی پراکنده تا یک ماه ادامه داشت. خبر آتش و تلاش برای مهارش تیتر یک خبرگزاری های ملی و بین المللی بود اما من در تمام مدت نشنیدم که کسی "تغییرات اقلیمی" را یک دلیل اصلی بروز این آتش سوزی ها معرفی کند، خصوصا دلیل اصلی بروز و تداوم آتش. در همین رابطه این متن می تواند مورد توجه دکتر سلاجقه ی عزیز باشد که با وجود آنکه تغییرات اقلیمی را در افزایش دما و خشکسالی موثر می داند اما نتیجه گیری قطعی در این حوزه را زود و ارتباط بروز چنین وقایع منفردی را به تغییرات اقلیمی غیرممکن می شمارد:

Did global warming/climate change cause these fires?

It is not possible to attribute an individual weather event to climate change. What we need to look at is trends over time.

The extreme fire weather conditions that occurred in Victoria during January and February were partly due to very high temperatures following a 50 year warming trend, and very dry conditions following 12 years of below-average rainfall.

Most of the warming observed over the past 50 years can be attributed to human-induced increases in greenhouse gas emissions. The dryness over the last 12 years may be due to natural variability but may also be partly due to an increase in greenhouse gases, however it is still too early to tell.

مرجع این مطلب این پرسش و پاسخ از سایت CSIRO است که می شود گفت برجسته ترین موسسه ی تحقیقاتی در استرالیا است.

اگر خاطر مخاطبان این وب سایت باشد در موج گرمای سال جاری هم که باعث بروز آتش سوزی های گسترده در روسیه شد برایتان نوشتم که هیچ کدام از دانشمندان نگفتند که بروز آتش سوزی هایی که مسکو را به خطر انداخته بود مستقیما به دلیل تغییرات اقلیمی است. فقط نخست وزیر این کشور مدعی شده بود که کار کار تغییرات اقلیمی است که البته رفتار روسیه در مذاکرات مکزیک نشان داد که چندان حرف و عملش انطباق ندارد. در تابستان امسال سخن از این بود که:

1- تغییرات اقلیمی می تواند شدت و فرکانس چنین وقایعی را افزایش دهد،

2- این واقعه نشان می دهد که تغییرات اقلیمی می تواند عواقب ناخوشایندی برای کشورهای سردسیر هم به ارمغان بیاورد،

بد نیست این را هم به خوانندگان عزیز و آقای دکتر یادآوری کنم که من نه تنها منکر عواقب دهشتناک تغییرات اقلیمی نیستم که برعکس کسی هستم که در میان لینک ها و سطور وب سایت های خبری و علمی در پی مقالاتی هستم که اثرات تغییرات اقلیمی را نشان بدهد. حالا می خواهد در مورد خرس ها باشد، در مورد پرنده ها باشد، در مورد ماهی ها باشد یا حتی در مورد ارتباط تغییرات اقلیمی با زلزله یا بیماری های روانی. برای همین بسیار علاقمندم که آقای دکتر سلاجقه هم بگویند که منابع علمی اشان برای این ادعا چیست تا آن ها را با کمال میل روی سایتم منتشر کنم.

در مورد قضیه ی روسیه اینجا بیشتر بخوانید.

دوم اینکه فرض کنیم آقای دکتر ثابت کردند که تغییرات اقلیمی موثرترین عامل بروز این آتش سوزی ها هستند. همه ی ما می دانیم که تغییرات اقلیمی چیزی نیست که پاییز امسال رخ داده باشد. سال ها است که این موضوع از نظر علمی مورد توجه قرار گرفته و حداقل سه سال است که گزارش جامعی توسط صدها دانشمند در این حوزه منتشر شده است.

اگر آقای دکتر و سازمان متبوعشان می دانسته اند که تغییرات اقلیمی می تواند باعث بروز چنین رخدادی بشود به این سوال من پاسخ دهند که برای مقابله با این شرایط چه تمهیداتی اندیشیده و چطور خودشان را برای حفاظت از جنگل های کشور در مقابل آثار سوء این تغییرات آماده کرده بودند؟ چه سیستم های هشدار دهنده ای نصب شده بوده است و یا در چه بخش هایی برای آمادگی در چنین شرایطی نیرو افزایش داده شده است؟ کدام دوره های آموزشی برای افراد مسئول و متولی در مورد اثرات تغییرات اقلیمی برگزار شده است؟

اینجا یک زیرسوال مطرح است که اگر چنین تمهیداتی هم اندیشیده شده بوده است در این آتش سوزی تا چه حد موفق عمل کرده است؟

اما سوم. فرض کنیم که همه چیز زیر سر تغییرات اقلیمی است و آقای دکتر هم ثابت کنند که در مسیر مقابله با عواقب سوء این تغییرات چه بسا چاره ها که اندیشیده اند. سوال بعدی من این است که ایشان و سازمان ایشان برای مقابله با عوامل بروز این تغییرات و در واقع جلوگیری از انتشار گازهای گلخانه ای چه کرده اند؟ چه برنامه هایی در دست اجرا یا حتی بررسی دارند؟ به عنوان سازمان متولی امور جنگل ها در طرح های REDD چه نقشی ایفا می کنند؟ در مذاکراتی مثل مکزیک که در دوره ی ریاست ایشان رخ داده چه موضعی داشته اند؟ چه طرح هایی را در حوزه ی تحت ریاست خودشان در دست اجرا دارند تا از بروز تغییرات اقلیمی به عنوان عامل اصلی این مخاطرات ممانعت کنند. 

در انتها ذکر دو نکته ی دیگر را ضروری می دانم.

دکتر سلاجقه، رئيس سازمان جنگلها، مراتع و آبخيزداري کشور را نمی شناسم اما در مورد ایشان چند جایی خوانده ام. بعید می دانم ایشان وب سایت مرا بشناسد و یکی از چند ده مخاطب روزانه ام باشد اما تردید ندارم که هستند کسانی در میان مخاطبینم که این مطلب را به طور مستقیم یا غیر مستقیم به گوش ایشان برسانند و سوال های مرا خدمت ایشان بازبپرسند. اگر هم که چنین نشد باز هم احساس می کنم پرسیدن این سوالات حتی اگر بدون پاسخ بماند بخشی از وظیفه ی من است. ایشان در ادامه ی سخنانشان نکات دیگری را هم مورد اشاره قرار داده اند که به گمانم آن ها هم جای پرسش چند سوال دارد که فعلا از آن ها می گذرم.

بعد هم اینکه سال گذشته آتش سوزی در استرالیا، موجب شد که روز شروع آتش سوزی را، که باعث بیشترین تلفات شد، "شنبه ی سیاه" نامگذاری کنند. خوشبختانه در ایران تا آنجا که می دانم تا این لحظه آتش سوزی تلفاتی نداشته است اما بد نیست برایتان بگویم که پس از مهار آتش در استرالیا کمیته ای با هدف تحقیق و تفحص در مورد دلایل بروز آتش سوزی و عملکرد سازمان های متبوع تشکیل شد. یکایک مقامات مسئول را به این کمیته آوردند و در مقابل چشم انظار عمومی مورد بازخواست قرار دادند. نیروهای ارشد پلیس و آتشنشانی و سایر نهادهای دولتی آمدند تا بگویند که در مقابل آتش چه کرده اند و چطور عکس العمل نشان داده اند. چند اتفاق خوب در همین حوزه افتاد و چند سرویس جالب در همین رابطه در استرالیا وجود دارد که من به هر نهاد یا فرد مسئولی در ایران توصیه می کنم نگاهی به آن بیندازد:

1- نقشه ی زنده ی مناطق آتش سوزی که نشان می دهد چه مناطقی در خطر بروز آتش قرار دارند و به طور مستمر به روز می شود.

2- سایت کمیسیون تحقیق و تفحص یا همان کمیسیون سلطنتی که بر روی آن می توانید سخنان یکایک حاضران در جلسات را مطالعه کنید و گزارش نهایی را نیز دانلود نمایید و بخوانید که چه پیشنهادهایی در این حوزه ارائه داده اند.

3- کیت آمادگی در مقابل آتش که به طور جزیی شرایط محل زندگی شما را مورد ارزیابی قرار می دهد و به شما آموزش می دهد که در شرایط بروز آتش چطور جان سالم به در ببرید.

4- و همچنین سیستم های مخابراتی و اطلاع رسانی به منظور افزایش سرعت در کنترل آتش و همچنین اطلاع رسانی به ساکنان.

شما فکر می کنید پاسخ های دکتر سلاجقه به پرسش های من چه باشد؟