هفته ی پیش مقاله ای می خواندم از اریک گارتزک (Erik Gartzke) پیرامون درگیری های احتمالی ناشی از تغییرات اقلیمی و برای اولین بار با نکته ی جالبی برخورد کردم که حسابی ذهنم را مشغول کرد. اریک در مقاله اش به یک مجموعه رابطه ی علی و معلولی اشاره کرده است که به نظرم جای بررسی دارد. این روابط به صورت ساده و خلاصه به این شرح است:

1- فرض کنیم تغییرات اقلیمی باعث افزایش میزان درگیری های منطقه ای می شود،

2- فرض کنیم توسعه باعث کاهش درگیری های منطقه ای می شود،

3- فرض کنیم توسعه باعث تغییرات اقلیمی می شود.

در واقع توسعه ی کشورها و افزایش تولید گازهای گلخانه به طور مستقیم از احتمال وقوع درگیری می کاهد و از طرف دیگر به دلیل بروز تغییرات اقلیمی به عنوان پیامد توسعه احتمال وقوع تغییرات اقلیمی افزایش پیدا می کند. 

به عبارتی وی معتقد است که رابطه ی میان تغییرات اقلیمی و بروز جنگ و درگیری یک رابطه ی پیچیده با یک لینک اثر مثبت (از طریق توسعه) و یک لینک منفی (از مسیر کاهش دسترسی به منابع مثل آب) است.

بعد از خواندن مقاله ایمیلی برای اریک نوشتم و در چند پاراگراف دو سه سوال مطرح کردم. برایش نوشتم که به نکته ی ظریف و جالبی اشاره کرده و به عنوان سوال کلیدی از او پرسیدم که در این میان جای اثرات تغییرات اقلیمی بر توسعه کجا است؟ به عبارت دیگر به مرور زمان و با افزایش اثرات تغییرات بسیاری از دولت ها حتی در کشورهای توسعه یافته مجبور خواهند شد تا برخی منابع خود را برای مقابله با پیامدهای تغییر شیفت دهند و کشورها ممکن است درصد قابل توجهی از تولید ناخالص خود را به این واسطه از دست بدهند. در آن صورت آن "توسعه" ای که اریک بر مبنایش اثرات مثبتی را پیش بینی می کند به سطح شکننده ای خواهد رسید و ممکن است دیگر قابل اعتماد برای جبران شرایط پیش رو نباشد. 

امروز پاسخ مفصلی از اریک گرفتم که نکات بسیار ارزشمندی در خود داشت. نکات وی را به طور خلاصه برایتان بیان می کنم:

1- به نکته ی درستی اشاره کرده ای (خطاب به من!) اما به نظر من در بلندمدت اثرات تغییرات اقلیمی در زمینه بروز درگیری  بیشتر به سمت بروز مناقشه های داخلی است تا جنگ های بین المللی. مشکل اینجا است که کشورهای توسعه یافته و غنی در معرض خطر کمتری قرار خواهند گرفت و کشورهای فقیر با تهدیدهای بیشتری مواجه خواهند بود. 

2- از طرفی ممکن است کشورهای فقیر به دلیل آسیب دیدگی از اثرات تغییرات به جای تخصیص منابع به زمینه های نظامی، برعکس، منابع خود را از این ردیف ها به سایر بخش ها منتقل کنند.

3- بیشترین خطر را باید برای کشورهای در حال توسعه خصوصا چین، برزیل و کشورهای خاورمیانه  متصور بود چرا که پیامدهای توقف فرآیند توسعه آن ها می تواند بسیار تنش زا باشد.

انتهای هفته ایمیل اریک را پاسخ خواهم داد و اگر این گفتگو میان ما ادامه پیدا کرد در این رابطه بیشتر خواهم نوشت. مشخصات مقاله های اریک را اینجا درج می کنم. مقاله های وی هنوز منتشر نشده و مراحل پژوهش را طی می کنند اما قابل دسترسی هستند.

Does Climate Change Whether, When or Where Nations Fight? 20 June 2010

Could Climate Change Cause Peace? 22 July 2010