ایرن امروز مطلبی را منتشر کرده به قلم مهران کوشان با عنوان "نگرشی بر وضعیت دریاچه ی ارومیه". مطلب دو بخش اصلی دارد. در ابتدا نویسنده دو دریاچه ی ارومیه از ایران و وان از ترکیه را مقایسه کرده  و با اشاره به عدم کاهش ارتفاع سطح آب دریاچه ی وان اثرات تغییرات اقلیمی بر روی دریاچه ی ارومیه را رد کرده است. سپس وی با اشاره به تصاویر ماهواره ای ادعا نموده است که وجود نواحی سبزرنگ قابل توجه در این تصاویر نشان دهنده ی عدم وقوع تغییرات اقلیمی در منطقه است. بر این مطلب چند نقد اساسی دارم.

اول اینکه به نظرم اینکه بگوییم چون دریاچه های ارومیه و وان به هم نزدیک هستند پس می شود آن ها را با هم مقایسه کرد اشتباه و گمراه کننده است. فاصله ی اندک دو پدیده از نظر مسافتی دلیلی بر شبیه بودن آن ها و قابل قیاس بودنشان نیست. فاصله ی نوار شمالی و کویر مرکزی ایران کمتر از فاصله ی این دو دریاچه است اما آیا می شود به دلیل این فاصله ی کم  این دو سیستم را با هم مقایسه کرد؟

دوم اینکه تقریبا به همان فاصله ی دریاچه ی وان از ارومیه، دریاچه ی سوان در ارمنستان است که نمودار ارتفاع سطح آبش در تصویر زیر دیده می شود. اگر استدلال نویسنده در مقایسه ی دو دریاچه به دلیل کم بودن فاصله اشان درست باشد پس می شود ارومیه و سوان را هم با هم مقایسه کرد که در این صورت شرایط فعلی ارومیه جای شکر خواهد داشت.

سوم اینکه چه کسی گفته دریاچه ی وان تحت تاثیر تغییرات اقلیمی نیست؟ آلتونکایناک و سن در مقاله اشان که در انتهای این مطلب معرفی اش کرده ام می نویسند:

In recent years, significant lake level fluctuations have occurred and can be related to global climatic change. 

که نشان می دهد این دریاچه نیز از نظر ارتفاع سطح آب دچار نوساناتی بوده است که به دلیل تغییرات اقلیمی هستند. بنابراین اینکه صرفا به دلیل عدم کاهش مستمر ارتفاع سطح آب بگوییم تغییرات اقلیمی بر این دریاچه موثر نبوده است چندان صحیح و معتبر نیست مگر اینکه برایش مرجع علمی مناسبی ذکر شود.

اما چهارم. همانطور که گفتم نویسنده در بخش دوم مطلب با استناد به تصاویری که از Google Earth ذخیره کرده است ادعا می کند که چون در تصاویر پوشش گیاهی دیده می شود پس منطقه تحت تاثیر تغییرات اقلیمی نبوده است. به گمانم این کوتاه مدت ترین برداشتی است که از تغییرات اقلیمی دیده ام. همانطور که در کامنتم زیر اصل مطلب روی ایرن هم گفتم اگر قرار بود شناسایی وقوع یا عدم وقوع تغییرات اقلیمی از طریق مرور کردن تصاویر Google Earth و بررسی میزان سبز بودن آن ها صورت بگیرد باید اقلیم شناسان هر روز صبح روی گوگل حرکت می کردند بدون توجه به داده های گذشته در مورد اثرات تغییرات اقلیمی بر اساس رنگ نقشه تصمیم می گرفتند. 

باید یادآوری کنم که تغییرات اقلیمی یک پدیده ی بلندمدت است که دانشمندان برای شناسایی آن در تلاش برای بازیابی متغیرهای اقلیمی در بازه های چند صد و هزار ساله هستند. حالا چطور ممکن است که یک تصویر که در واقع نشان دهنده ی پوشش گیاهی یک منطقه در یک لحظه ی خاص است بتواند ورودی تصمیم ما برای وجود تغییرات اقلیمی باشد. 

جالب اینجا است که نویسنده ی مطلب در همین بخش با گلایه می نویسد: آیا کسی و مرجعی من باب آزمایش از آقایان مدعی تغییرات اقلیم ، الفبای دانش اقلیم شناسی را پرسیده است؟ 

در نهایت به گمانم استدلال نویسنده در هر دو بخش مطلب بسیار ضعیف و تنها بر مبنای یک قیاس غیر علمی و نامعتبر است. در واقع نه مقایسه ی دو دریاچه صرفا به دلیل نزدیک به هم بودنشان روش درستی برای رد اثرگذاری تغییرات اقلیمی بر دریاچه ی ارومیه است و نه گرفتن یک عکس ماهواره ای و بررسی مقطعی میزان پوشش گیاهی یک منطقه در یک روز سال. 

من با جان کلام نویسنده موافقم که شاید تغییرات اقلیمی به آن اندازه که ادعا می شود (حدود هفتاد درصد) در کاهش ارتفاع سطح آب دریاچه ارومیه موثر نباشد اما ... اما بر این باورم که اگر قرار است این موضوع روشن شود بایستی این کار بر اساس یک مطالعه ی صحیح و مبتنی بر یک روش علمی قابل قبول انجام شود، نه بر پایه ی یک مدل بسیار انتزاعی و غیر علمی.

برای نویسنده ی مطلب آرزوی موفقیت دارم و امیدوارم ایرن و یا خودنویسنده خطاهایشان را تصحیح کنند.

AU  - Altunkaynak, A.
AU  - Şen, Z.
T1  - Fuzzy logic model of lake water level fluctuations in Lake Van, Turkey
JF  - Theoretical and Applied Climatology
Y1  - 2007-11-01