مطلب دوم هم منتشر شد و راستش توقع من را برآورده نکرد. اول اینکه مطلب تیتری روشن دارد اما محتوایش نارسا و گنگ است. لااقل من با خواندن دلایل انکار و تایید به روشنی متوجه موضوع نشدم که چه و چرا تضادی میان دیدگاه پژوهشگران در دو سوی این بحث وجود دارد. خصوصا نقش قطب تا حد زیادی در مطلب نامشخص است. برای روشن شدن موضوع به جای نقد مطلب، بخشی از دلایل دو سوی این بحث را بازنویسی می‌کنم.

مخالفان چند دلیل برای مخالفتشان ذکر می‌کنند. اول اینکه روند افزایش دما تازه از سال 1910 شروع شده است، در حالی که افزایش گازهای گلخانه‌ای پیش از آن آغاز شده است. از طرفی پس از پایان جنگ جهانی دوم و با وجود افزایش بیشتر انتشار، زمین وارد یک دوره‌ی سرد شدن گردیده است که عکس ارتباط مفروض است. از سوی دیگر از سال 2002 تا کنون دمای زمین در حال کاهش بوده است و روند گرم شدن متوقف گردیده است.

در زمینه داده های طولانی مدت هم نقدهایی وارد است. دکتر نور ون اندل (Noor van Andel) اخیرا در موسسه هواشناسی هلند سخنرانی داشت وطی آن چنین نتیجه گرفت که شواهد مشخصی برای اثرگذاری دی اکسید کربن بر اقلیم در گذشته و حال وجود ندارد. یکی از اسلایدهای وی تصویر زیر است که همانطور که متن ذیل آن نیز نشان می دهد بر اساس عدم تطابق رفتاری میان دو روند، وی اثر دی اکسید کربن را بر دما رد و ادعا می‌کند، هیچ بازخوردی هم در داده ها مشاهده نشده است (1).

موافقان این نظریه به مخالفان چنین پاسخ می‌دهند که اولا برای شناخت یک پدیده و روند اقلیمی نباید محدوده ی مشاهده را به یک دوره‌ی چند ساله محدود کرد. این درست است که اگر نمودار افزایش دما را برای سال های 2002 تا 2008 رسم کنیم، روند شیبی تقریبا برابر صفر دارد اما وقتی همین داده‌ها را در یک بازه‌ی صد ساله نگاه می‌کنیم شیب کاملا مثبت و معنادار می‌شود. تصویر زیر این موضوع را به وضوح نشان می‌دهد. خط قرمز نوسانات دمایی و خط سبز/آبی میزان CO2 اندازه‌گیری شده را نمایش می‌دهد (2). موافقان دلیل توقف موقت روند گرمایش را در سال های گذشته فاز شدید لانینا در اقیانوس آرام و کاهش فعالیت‌های خورشیدی می‌دانند.

آن ها اینطور ادامه می‌دهند که از طرفی باید دقت کرد که ارتباط میان تمرکز CO2 و دما یک ارتباط غیرخطی، به طور دقیق‌تر لگاریتمی است. از همین رو نباید توقع داشت که روندها بر یک دیگر منطبق باشند، آنچه مهم است آن است که هر دو روند رفتار فزاینده‌ی هماهنگی دارند. بحث دیگر موافقان در رد شبهه‌ی مخالفان این است که ارتباط میان تمرکز دی‌اکسید‌کربن و دما دارای تاخیر و بازخورد است یعنی ضرورتا اثرات افزایش انتشار امسال، همین امسال یا سال جاری احساس نمی‌شود بلکه ممکن است در طی سه سال با ضریبی کوچک، بزرگ و در نهایت کوچک خودش را نشان بدهد که این خود بعد دیگری از غیرخطی بودن رفتار این ارتباط است.

امروز مقاله‌ای را می‌خواندم پیرامون پیامدهای تغییرات اقلیمی در آفریقا (3). بین خودمان باشد، جایی در مقاله چنین نوشته شده بود که افزایش میزان گازهای گلخانه‌ای تنها پدیده‌ای است که دلیل قانع‌کننده‌ای برای روند افزایش دما در طی پنجاه سال گذشته فراهم می‌کند. به بیان دیگر شاید بتوان عوامل طبیعی مانند تغییرات شدت تابش خورشید و یا فعالیت‌های آتشفشانی را به عنوان دلایل افزایش دمای زمین در اوایل قرن نوزدهم معرفی کرد، اما اثر گلخانه‌ای در نتیجه‌ی فعالیت‌های انسانی تنها عامل قانع کننده برای شرایط پنج دهه‌ی گذشته است.

به نظرم این پاراگراف به گونه‌ای نشان می‌دهد که این بحث هنوز تا به نتیجه‌ی نهایی رسیدن کمی کار دارد اما با وجود نقدها هنوز هیچ عامل جایگزین موثر و معناداری به جای گازهای گلخانه‌ای برای تشریح دلیل بروز آنچه ما به نام گرم شدن زمین می‌شناسیم شناسایی نشده است. توصیه می‌کنم روی موتور جستجوی تصاویر گوگل عبارت (Temperature CO2 Correlation) را جستجو کنید، دنیایی از تصاویر و نمودارها پیش روی شما ظاهر خواهد شد که توسط مخالفان و موافقان رسم شده‌اند.

پی نوشت: 

در مطلب قبل نوشتم که تا به حال جایی به سناریوی افزایش نه درجه ی سانتی‌گرادی برنخورده ام. امروز که بسیاری از سناریوهای جدید IPCC را مرور کردم دیدم که حداکثر عدد افزایش حدود همان شش درجه است تا اینکه به این جدول از گزارش Stern رسیدم که برای تمرکز 1000 تا 17.1 درجه افزایش را هم پیش‌بینی کرده است (4). البته اینکه آیا مثلا در یک دوره‌ی صدساله تمرکز از شرایط فعلی که کمتر از چهارصد است به هزار خواهد رسید یا خیر، خودش سوالی است که بررسی جدایی را می طلبد اما ضروری دیدم نکته ی قبلی ام را تصحیح کنم.

1) http://joannenova.com.au/2011/02/the-oceans-clouds-and-cosmic-rays-drive-the-climate-not-co2/

2) http://www.skepticalscience.com/co2-temperature-correlation.htm

3) B. Cugusi and M. Piccarozzi (2009), Environmental Change and Human Mobility: A Thematic Literature and Organizational Review, Prepared for the International Conference on Climate Change and Human Mobility in Africa

4) Stern, N. H. and Great Britain. Treasury (2006). The Economics of Climate Change: the Stern review. Cambridge, Cambridge University Press.